ตอนแรกผมตั้งใจว่าจะใช้เวลาดูงานใน ‘129 Art Museum’ ไม่นาน ก่อนที่จะไปนั่งกินสเต๊กและแกงเขียวหวานเนื้อของร้าน Ribs mannn ที่อยู่ติดกัน

แต่เอาเข้าจริง เวลาก็ผ่านไปเกือบ 2 ชั่วโมงกับการเดินตามภัณฑารักษ์ ฟังเรื่องราวของภาพเขียนต่าง ๆ อย่างเพลิดเพลิน เรียงตามเส้นเวลาประวัติศาสตร์ศิลปะของไทยตั้งแต่ยุคสมัยรัชกาลที่ 5 ที่สยามอยากจะตามชาติตะวันตกให้ทัน จนถึงงานของศิลปินที่วัยรุ่นยุคนี้รู้จักอย่าง Gongkan หรือ Alex Face 

สำหรับคนที่กำลังเริ่มสนใจงานศิลปะอย่างผม 129 Art Museum เหมือนเป็นคลังความรู้ที่ล้ำค่ามาก พิพิธภัณฑ์ศิลปะกลางเขาใหญ่แห่งนี้เต็มไปด้วยงานศิลปะจำนวนมากจากหลากหลายศิลปิน และงานส่วนใหญ่เป็นงานชิ้นเอกของศิลปินท่านนั้น เนื่องจาก 129 Art Museum เป็นงานสะสมส่วนตัวของ กิ๊ก-เยาวณี นิรันดร นักสะสมงานศิลปะแนวหน้าของไทย 

ผมชอบแนวคิดของคุณกิ๊กที่เลือกเอางานชิ้นที่ดีที่สุดของศิลปินมาจัดแสดงไว้เท่านั้น เพราะหากใครที่ได้มาดูงานก็จะมีภาพจำต่อตัวศิลปินแบบนั้นกลับไปด้วยเลย ถ้าหากเป็นงานชิ้นที่ดีที่สุดก็จะดีกับตัวศิลปินเองเช่นกัน

129 Art Museum แบ่งออกเป็น 2 อาคารหลัก อาคารด้านในสุดเป็นงานของศิลปินไทนในยุคศิลปะสมัยใหม่หรือ Modern Art ส่วนอาคารด้านหน้าจัดแสดงงานศิลปะร่วมสมัยหรือ Contemporary Art 

129 MODERN BUILDING

เราจะเลือกเดินดูส่วนไหนหรือชิ้นไหนก่อนก็ได้ตามที่ต้องการ แต่ถ้าหากอยากเข้าใจงานศิลปะของไทยตามลำดับเวลา ขอแนะนำให้เริ่มจากห้องชั้นล่างสุดที่พิพิธภัณฑ์อารัมภบทเล็กน้อยด้วยงานเขียนภาพไทยตั้งแต่สมัยอยุธยา ไล่มาจนถึงช่วงต้นยุครัตนโกสินทร์ ภาพเขียนไทยเล่าเรื่องพุทธศาสนา เป็นภาพเขียนที่เราจะเห็นในจิตรกรรมฝาผนังในวัด ไม่มีมิติ

จนเมื่อครั้งรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรป ทรงไปร่วมงานเวนิสเบียนนาเล่และทอดพระเนตรเห็นงานศิลปะร่วมสมัยของยุโรปในสมัยนั้น ทั้งงานสถาปัตยกรรมและงานเขียนคนที่มีมิติเหมือนจริงอ้างอิงตามหลักกายวิภาค จึงให้เชิญทั้งสถาปนิกและจิตรกรชาวยุโรปมาสร้างและวาดภาพในพระที่นั่งอนันตสมาคม ถือเป็นจุดเริ่มต้นประวัติศาสตร์ศิลปะสมัยใหม่ของไทย

จากภาพเขียนจิตรกรรมฝาผนัง เราจะเห็นความเปลี่ยนแปลงของสไตล์ภาพวาดที่วาดโดยศิลปินไทยอย่างเห็นได้ชัด 

ในศิลปะสมัยใหม่ยุคเริ่มต้นมีชิ้นงานปั้นของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ซึ่งถือเป็นรูปปั้นชิ้นแรกของประเทศไทยที่ไม่ใช่พระพุทธรูป เป็นงานปั้นหม่อมเจ้าประโลมจิตร จิตรพงศ์ ที่นี่เราจะได้เห็นงานของ พระสรลักษณ์ลิขิต (มุ่ย จันทรลักษณ์) จิตรกรภาพเหมือนบุคคลคนแรกของไทยที่รัชกาลที่ 5 ทรงให้ร่วมการเสด็จประพาสยุโรปพร้อมพระองค์ และได้ร่ำเรียนกับโรงเรียนศิลปะของอิตาลี จนได้วาดภาพพระบรมสาทิศลักษณ์และพระบรมราชวงศ์

งานวาดของพระสรลักษณ์ลิขิตอยู่ในพระบรมมหาราชวังที่นาน ๆ จะเปิดโอกาสให้เข้าชม แต่มีงานแค่ 10 ชิ้นที่อยู่นอกพระบรมมหาราชวัง คือที่หอศิลป์เจ้าฟ้าและ National Gallery Singapore ส่วนอีก 5 ชิ้นที่เป็นรูปวาดจากพระองค์จริงอยู่ที่ 129 Art Museum 

อีกหนึ่งบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ศิลปะไทย คือ อาจารย์ศิลป์ พีระศรี ซึ่งที่นี่ก็มีงานของศิลปินชาวฟลอเรนซ์ผู้ก่อตั้งและอาจารย์ของโรงเรียนประณีตศิลปกรรมหรือมหาวิทยาลัยศิลปากรในปัจจุบัน 

งานของอาจารย์ศิลป์ที่หาดูได้ยาก คืองานตั้งแต่ก่อนที่อาจารย์ศิลป์จะเดินทางมาพำนักที่ประเทศไทย เป็นงานปั้นเหรียญรางวัลชิ้นจริงที่ เบนิโต มุสโสลินี ผู้นำอิตาลียุคนั้นให้อาจารย์ศิลป์เป็นผู้ออกแบบ 

ใน 129 Art Museum มีชิ้นงานวาดมือชิ้นจริงของภาพประกอบ ทริสดีแห่งองค์ประกอบ ตำราสอนทฤษฎีองค์ประกอบศิลปะของอาจารย์ศิลป์ พีระศรี ที่ทำไว้สอนลูกศิษย์ชาวไทย จัดแสดงไว้ใน Drawing Room ที่รวบรวมงานภาพเขียนลายเส้นของอาจารย์ศิลป์และศิลปินเอกชาวไทยหลายท่าน

เมื่อเดินเข้าไปจะเป็นห้องผลงานขนาดใหญ่ที่รวบรวมชิ้นงานจากลูกศิษย์อาจารย์ศิลป์และศิลปินแห่งชาติอีกหลายท่าน

มีงานของ อาจารย์เฟื้อ หริพิทักษ์ ที่แบ่งห้องเป็นงานเขียนภาพบุคคลและงานเขียนทิวทัศน์ งานของ อาจารย์จำรัส เกียรติก้อง, อาจารย์ทวี นันทขว้าง 

งานของศิลปินแห่งชาติ เช่น อาจารย์ชลูด นิ่มเสมอ กับชิ้นงานไฮไลต์ชื่อเสื้อแดง ภาพวาดสีน้ำมันบนแผ่นไม้วาดในสไตล์ Cubism งานของ อาจารย์ประหยัด พงษ์ดำ งานปั้นต้นแบบพระพุทธรูปของ อาจารย์จักรพันธุ์ โปษยกฤต ที่ในชีวิตอาจารย์ปั้นพระแค่ 3 องค์เท่านั้น และชิ้นต้นแบบทั้งหมดจัดแสดงไว้ใน 129 Art Museum

งานชิ้นไฮไลต์อีกหนึ่งชิ้นของ 129 Art Museum คือผลงานของ อาจารย์จิตร บัวบุศย์ ศิลปินชาวไทยผู้บุกเบิกงานสไตล์ Impressionism ถือเป็นศิลปินชาวไทยที่งานได้รับการยอมรับระดับโลก อาจารย์จิตรไปศึกษาที่ Tokyo Academy of Fine Arts ประเทศญี่ปุ่นในช่วงยุคสงคราม ห้องแสดงงานชุดที่วาดภาพในประเทศญี่ปุ่นของอาจารย์จิตรถือเป็นงานที่น่ามาชมด้วยตาของตัวเอง งานชิ้นขนาดเล็กที่แสดงบรรยากาศของโตเกียวผ่านฝีเกรียง รายละเอียดและโทนสีอบอุ่นและละเอียดอ่อน รูปวาดทางเข้าหอพักที่ชินจูกุในวันฝนตกให้บรรยากาศและรู้สึกได้ถึงความชุ่มฉ่ำได้เป็นอย่างดี

ขนาดของชิ้นงานที่เล็กและต้องใช้แผ่นไม้ที่ใช้ซ้ำไปมา บอกได้ถึงชีวิตในช่วงสงครามที่เกิดภาวะข้าวยากหมากแพง ต้องหอบหิ้วชิ้นงานเพื่อหนีระเบิดในช่วงนั้น น่าเสียดายที่งานหลายชิ้นก็ถูกทำลายไปในช่วงสงคราม

ใน 129 Art Museum มีงานอีกหนึ่งชิ้น ชื่อ ‘ทรัพย์ศฤงคาร’ งานวาดสีน้ำมันของ อาจารย์ถวัลย์ ดัชนี ที่วาดสัตว์ 4 ชนิด คือช้าง ม้า วัว ควาย หมายถึงทรัพย์สมบัติที่ใครครอบครองแล้วจะดีกับชีวิต เป็นภาพวาดยาว 6 เมตรที่วาดภาพสัตว์ 4 ชนิดนี้เรียงต่อกัน ถือว่าเป็นภาพวาดขนาดยาวที่สุดของอาจารย์ถวัลย์ 

2 งานชิ้นใหญ่ที่ชวนดูในรายละเอียดคืองานวาดเวสสันดรชาดกที่เป็นงานพุทธศิลป์ในสไตล์ไม่คุ้นตา เป็นภาพวาดของพระเวสสันดรตอนต้องละทิ้งกิเลสเพื่อไปสู่นิพพานในสไตล์ศิลปะตะวันตก และภาพร่างขนาดใหญ่ของงานแกะไม้

หลังจากงานจิตรกรรม ทางด้านหลังสุดของอาคารจะเป็นงานประติมากรรมและงานแบบ Mixed Media แต่สิ่งที่ผมคิดว่าเป็นไฮไลต์ที่สุดของโซนด้านหลังนี้คืองานของ ปิกัสโซ่ ที่อาจจะไม่ใช่งานของศิลปินไทย แต่เป็นงานเซรามิกของปิกัสโซ่ที่ไม่ค่อยเห็นได้ง่าย น่าจะช่วยสร้างแรงบันดาลใจให้กับศิลปินยุคใหม่ได้ดีมาก

129 CONTEMPORARY BUILDING

เมื่อใช้เวลาดื่มด่ำกับรายละเอียดของงานศิลปะชั้นครู ก็เดินกลับไปที่ส่วนอาคารด้านหน้าสุดเพื่อเปลี่ยนไปสู่ยุคศิลปะร่วมสมัย 

อาคารที่รวบรวมงานศิลปินหลังยุค 1970 ของไทยที่ด้านล่างสุดคือ Toy Room ห้องรวมของเล่นกันดั้มของ พลเอกนายแพทย์วิทยา ช่อวิเชียร ที่แสดงหุ่นกันดั้มกว่า 1,000 ตัว ตั้งแต่ยุคแรกจนปัจจุบัน เป็นห้องเดียวที่อนุญาตให้เด็กเล็กเข้าชมได้

ส่วนชั้นต่าง ๆ จะรวบรวมงานของศิลปินที่ทำงานศิลปะร่วมสมัยโดยแบ่งตามอายุของศิลปิน ตั้งแต่อายุมากสุดอยู่ที่ชั้นล่าง รวบรวมงานของศิลปินร่วมสมัย อาทิ ชาติชาย ปุยเปีย, วราวุธ ชูแสงทอง, นที อุตฤทธิ์, ประสงค์ ลือเมือง, ปัญญา วิจินธนสาร มีงานวิดีโออาร์ตและงานจริงวางคู่กัน NFT ของ คามิน เลิศชัยประเสริฐ และ ศักดิ์วุฒิ วิเศษมณี และไล่ศิลปินรุ่นใหม่ ๆ ในชั้นบนสุดเช่น Alex Face หรือ Gongkan

129 Art Museum เป็นเหมือนหนังสือเรียนประวัติศาสตร์ศิลปะไทยที่ได้เห็นรายละเอียดชิ้นงานจริง ๆ ของศิลปิน เหมาะมากสำหรับคนที่สนใจงานศิลปะหรือกำลังศึกษาศิลปะที่จะมาใช้เวลากับที่นี่ครับ อย่างเร็วสุดผมคิดว่าน่าจะใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง และผมแนะนำให้มีภัณฑารักษ์นำชม 

แต่ถ้าจะแนะนำจริง ๆ ผมคิดว่าใช้เวลาครึ่งวันหรือเต็มวันในการชมรายละเอียดก็เป็นการเดินทางมาเขาใหญ่เพื่อผักผ่อนจิตใจที่ดีมากครับ