คุณจะเชื่อไหม ถ้าเราบอกว่า A Curious Guide to The Neighbourhood : Songkhla Old Town ไม่ใช่แค่ไกด์บุ๊ก 2 ภาษาที่ชวนเที่ยวเมืองเก่าสงขลา แต่เป็นจดหมายรักที่เขียนถึงเมืองเล็ก ๆ เมืองนี้

สตางค์-ภัทรียา พัวพงศกร หญิงสาวจากตลาดพลูผู้ตกหลุมรักสงขลาตั้งแต่ 12 ปีก่อน เป็นผู้เขียนหนังสือเล่มนี้ เธอเป็นอดีตบรรณาธิการ นักเขียนบทความท่องเที่ยว และนักจัดทริปของ The Cloud

เธอใช้เวลา 2 ปีทำไกด์บุ๊ก ใช้เวลาเกือบ 2 เดือนฝังตัวและใช้ชีวิตในเมืองเก่าสงขลา สตางค์ลงพื้นที่สัมภาษณ์คนสงขลากว่า 140 คน ตั้งแต่อายุ 8 ขวบ จนถึง 80 ปี ไกด์บุ๊กเล่มนี้จึงครอบคลุมเนื้อหาหลายมิติ ทั้งวิถีชีวิตของผู้คน สถานที่กิน ดื่ม เที่ยว สถาปัตยกรรม ของฝาก และกิจการท้องถิ่นเก่า-ใหม่ 

เราขอยืนยัน นั่งยัน และนอนยันว่า นี่เป็นไกด์บุ๊กชวนทำความรู้จัก-ท่องเที่ยวเมืองเก่าสงขลาที่ครอบคลุมและอัปเดตที่สุดในปี 2025! แถมยอดขายกำลังทะยานสู่ 1,000 เล่ม มีนักอ่านชาวไทย ไต้หวัน มาเลเซีย ออสเตรเลีย ฯลฯ ที่เป็นเจ้าของไกด์บุ๊กเล่มนี้ เราไม่ได้บอกว่าคุณต้องมี แต่เชื่อเถอะ ถ้าคุณมี จะเที่ยวเมืองเก่าสงขลาสนุกขึ้นเป็นกอง อ้อ กระทรวงการต่างประเทศก็เลือก A Curious Guide to The Neighbourhood : Songkhla Old Town เป็นของฝากจากไทยให้กับทูตจาก 22 ประเทศด้วย

บทที่ 1 – ตกหลุมรัก

“ตอนนั้นเราไปฝึกงานที่นิตยสาร a day” – เธอเปรยถึงสตางค์ในวัย 20 ต้น ๆ 

“แก๊ง a team junior กำลังทำหนังสือธีมยูนิฟอร์ม เราต้องสัมภาษณ์ อาจารย์ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์ (ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (โนรา)) นั่นเป็นการไปจังหวัดสงขลาครั้งแรกของเรา”

สตางค์มีโอกาสเดินทางไปสงขลาอีกครั้งกับ เต้-จิราภรณ์ วิหวา บรรณาธิการนิตยสาร THERE แม้จุดหมายของพวกเธอคือหาดใหญ่ แต่ บ.ก. หญิงยืนกรานว่าต้องตีรถไปเมืองเก่าสงขลา เพื่อไปกินอาหารร้านแต้เฮี้ยงอิ๊ว เธอว่าอาหารอร่อยสมคำลือ และบันทึกความจำทันทีว่า ถ้ามาเมืองเก่าสงขลาต้องไปกินร้านแต้ฯ

ขณะเรียนมหาวิทยาลัย เธอลงเรียนวิชาบรรณาธิการศึกษา กับ อาจารย์มกุฏ อรฤดี ผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์ผีเสื้อ เขาเป็นชายผู้มีความผูกพันแน่นแฟ้นกับเมืองสงขลาทั้งแง่ชีวิตและหน้าที่การทำงาน

กระทั่งเธอเป็นบรรณาธิการบทความท่องเที่ยวของ The Cloud ก็ยังได้กลับไปเมืองเก่าสงขลา เพื่อเก็บเกี่ยวเรื่องราวของผู้คน สถานที่ แหล่งท่องเที่ยว มาแบ่งปันให้ผู้อ่าน ที่สำคัญ เธอรู้จักผู้คนในเมืองเพิ่มขึ้นมากโข ไม่ว่าจะเป็น เอ๋-ปกรณ์ รุจิระวิไล จาก a.e.y.space, พี่แม จากบ้านในนคร, พี่ปัญญา จากมิวเซียมผ้า ฯลฯ 

ฟัง ๆ อ่าน ๆ ชีวิตของหญิงสาวจากตลาดพลู ไฉนเกี่ยวพันผูกโยงกับสงขลาเสียเหลือเกิน

บทที่ 2 – สารภาพรัก

ก่อนหน้านี้ สตางค์จุดพลุให้ย่านทรงวาดด้วยหนังสือ Song Wat Guidebook Vol.1

“ถ้าจะต้องทำไกด์บุ๊กนอกกรุงเทพฯ ต้องสงขลาเท่านั้น เป็นเมืองที่เราชอบและผูกพัน”

เธอจึงใช้โอกาสนี้เขียนจดหมายสารภาพรักถึงสงขลาผ่านหนังสือเล่มกะทัดรัดในมือเรา

“เราเดินทางมาเยอะ เรารู้สึกว่าสงขลาไม่แพ้เมืองอื่นในโลก มีทุกอย่างครบ ส่วนตัวเราไม่ขับรถ และชอบเดินย่านเมืองเก่าอยู่แล้ว เราโตมากับย่านเกาะรัตนโกสินทร์ เลิกเรียนก็ไปเดินดิโอลด์ สยาม นั่งตุ๊กตุ๊กไปวังหลัง หรือไม่ก็เดินไปกินข้าวตรงท่าพระจันทร์ เราเลยชอบย่านที่มันสบาย ๆ อยู่ได้ทั้งวัน

“แล้วเราก็อยากทำไกด์บุ๊ก 2 ภาษา เพราะเราเชื่อว่าคนที่ชอบเมืองเก่าสงขลา อาจจะเป็นคนประเทศอะไรก็ได้ ถ้าเขามาเห็นหรือมาเที่ยวเมืองนี้ แล้วเขาชอบ เขาก็อาจจะซื้อไกด์บุ๊กแล้วเที่ยวตาม”

สตางค์ย้ายจากตลาดพลู (ชั่วคราว) ไปใช้ชีวิตที่เมืองเก่าสงขลาเกือบ 2 เดือน กับ ปุ่น-ปฏิพล รัชตอาภา ช่างภาพอิสระและคนรู้ใจ (สตางค์) ที่ตกหลุมรักเมืองเก่าสงขลา เขาและเธอช่วยกันร่างจดหมายรักผ่านตัวอักษรและภาพถ่าย พร้อมพำนักที่บ้านของพี่เอ๋ a.e.y.space ในอาคารไม้บรรยากาศเหมือนอะพาร์ตเมนต์ที่นิวยอร์ก ที่นี่เปิดบ้านเป็น Artist Residency ด้วย เธอบอกว่า เจอเพื่อนใหม่และได้รับการช่วยเหลืออย่างดีเยี่ยมจากชาวสงขลา 

“วันแรกที่ไขประตูออกจากบ้าน เจอไนซ์ เอก และพี่มานะ เดินมาด้วยกัน (พี่มานะ เป็นผู้จัดการร้านหนังสือ dot.b, ไนซ์และเอก เป็นเพื่อนจากรั้วจุฬาฯ) เขากำลังจะไปกินข้าว เลยชวนเราไปด้วย หลังจากมื้อนั้นพวกเราก็ตัวติดกันตลอด ไปกินน้ำชา ไปเล่นบอร์ดเกม ไปเดินตลาดมือสอง ตอนกลางคืนของทุกวัน เอกกับไนซ์จะมาส่งเข้าบ้าน สลับคิวมาอยู่เป็นเพื่อน เราไม่เคยต้องกินข้าวคนเดียว แถมมีเจ้าบ้านขี่มอเตอร์ไซค์พาเที่ยว

“ตอนหลังต้องบอกว่า พวกเราต้องหยุดเจอกันแล้ว เพราะฉันเขียนงานไม่ทัน” สตางค์หัวเราะ

สตางค์บอกว่าคีย์สำคัญของการทำไกด์บุ๊กคือ “คุณต้องมีเจ้าบ้านที่ดี” – ทรงวาดก็เป็นเช่นนั้น

ก่อนจะตีตั๋วนกเหล็กมาเมืองเก่าสงขลาและจรดเคอร์เซอร์ร่ายมนตร์ให้ตัวอักษร เธอเขียนความตั้งใจ 5 ข้อของไกด์บุ๊กเล่มนี้ขึ้นมาก่อน เพื่อเตือนตัวเองและย้ำเป้าประสงค์ที่ชัดเจนของการทำสิ่งนี้

หนึ่ง ส่งเสริมการท่องเที่ยวที่ลึกซึ้ง ไม่ผิวเผิน เคารพเมืองและผู้อยู่อาศัย

สอง สร้างความตระหนัก-เข้าใจคุณค่าศิลปะ วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ สังคมในบริบทเก่า-ใหม่ 

สาม สื่อสารเรื่องราวชุมชนที่ทำงานเพื่อสงขลาในหลายกลุ่ม หลายช่วงวัย เป็นเครือข่ายที่ทรงพลัง

สี่ เป็นตัวอย่างสื่อท้องถิ่นทที่ใช้เสน่ห์ของสิ่งพิมพ์ขับเคลื่อนการท่องเที่ยว

ห้า บันทึกความเป็นไปและชีวิตในย่านเมืองเก่าสงขลา เป็นหมุดหมายความทรงจำในปี 2025 

หลังสตางค์พูดจบครบ 5 ข้อ เราและเธอพยักหน้าหงึกหงัก ว่าไกด์บุ๊กเล่มนี้ถูกต้องตามเช็กลิสต์

“เราอยากเล่าเสน่ห์ของย่านที่เกิดจากคนหลายเจเนอเรชันมาอยู่รวมกัน มีกลุ่มคนเจนฯ เอ็กซ์ ที่กลับมาดูแลพ่อแม่ คนที่ไปนิวยอร์ก บอสตัน หรือเซี่ยงไฮ้ ที่สุดท้ายแล้วต้องกลับบ้านมาด้วยเหตุผลบางอย่าง ส่วนร้านหรือกิจการที่เราเลือกสัมภาษณ์ เรามั่นใจว่าเขาทำงานที่ดีและมีความหมาย และพวกเขาเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ย่านหรือเมืองน่าอยู่ นี่คือเหตุผลที่เราอยากพูดถึงพวกเขา” นักเขียนเล่าวิธีคัดเลือกคนต้นเรื่องและเนื้อหาของไกด์บุ๊กเล่มนี้

บทที่ 3 – รับรัก

A Curious Guide to The Neighbourhood : Songkhla Old Town ได้รับการสนับสนุนจากห้องสมุด ยับ เอี่ยน ฉ่อย, สำนักพิมพ์ผีเสื้อ, a.e.y.space, AirAsia และชาวสงขลามากกว่า 100 คน 

เป็นระยะเวลา 2 ปีที่สตางค์ค่อย ๆ ร้อยเรียงเรื่องราวในจดหมายรัก และจัดงานเปิดตัวหนังสือไปเมื่อเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา (ตรงกับเทศกาลงานออกแบบปักษ์ใต้พอดี) ที่ dot.b ร้านหนังสืออิสระเปิดใหม่ในเมืองเก่า

สตางค์ในเดรสโค้ดสี #EC008C เป็นสี Magenta 100% ซึ่งตรงกับสีฟอนต์บนหน้าปกหนังสือ เธอนั่งบนเก้าอี้ตัวสูง ห้อมล้อมด้วยคนต่างถิ่นและคนสงขลาหลากหลายช่วงวัย ส่วนใหญ่เป็นบุคคลที่ปรากฏอยู่ในหนังสือ

พี่เอ๋บอกสตางค์ว่า นี่เป็นงานใหญ่ ไม่ได้ใหญ่เพราะคนมาเยอะ แต่มันใหญ่เพราะงานนี้อบอุ่นจริง ๆ 

ป.ล. เดรสตัวนี้สั่งตัดพิเศษกับช่างคู่ใจ เธอว่าโชคดีมากที่ทันวันเปิดงานพอดี สตางค์เรียกเดรสตัวนี้ว่า เดรสหมายิก หมายิกในภาษาใต้แปลว่า ‘หมาไล่’ ถ้าถามว่าทำไมหมาต้องยิก คุณคงพอจะเดาออกได้ไม่ยาก

คุณจะเชื่อไหม ถ้าเราบอกว่าจดหมายรักถึงเมืองเก่าสงขลาฉบับนี้มีน้ำตาเป็นส่วนประกอบ เป็นน้ำตาแห่งความสุข มิใช่น้ำตาแห่งความโศก งานนี้เธอปาดน้ำตานับครั้งไม่ถ้วน พอ ๆ กับจำนวนรอยยิ้มที่แต้มบนใบหน้า

“วันนั้นเหมือนเรามานั่งสารภาพรักแล้วเขารับรักเราตอบ ทุกคนมาช่วยจัดงาน พี่หมั่นจากร้านซ่อมหนังสือก็เซอร์ไพรส์ด้วยการไปซ้อมดนตรีพื้นเมืองมาเล่นในวันเปิดตัวหนังสือ บรรยากาศดีมาก น้ำตาแตก เราชอบร้านสุกี้รามัญมาก เราบอกคุณลุงเจ้าของร้านว่า หนูชอบอาหารที่คุณลุงทำมาก วันเปิดตัวหนังสือมานะคะ เราไม่คาดหวัง เพราะทุกคนรู้ดีว่าร้านนี้ไม่เคยออกจากร้าน ปรากฏว่าเขามา มาหมดทั้งร้าน และร้านเก่าแก่ในเมืองก็มาเกือบหมด

“วันนั้นนึกอย่างเดียวว่า คุ้มแล้ว เงินทองไม่ต้อง มันอิ่มเอมใจมาก ๆ” เธอเล่าด้วยแววตาระยิบระยับ 

เธอว่าหนังสือเล่มนี้ไม่ใช่ไกด์บุ๊กของเธอ แต่เป็นไกด์บุ๊กของคนทั้งเมืองเก่าสงขลาต่างหาก

“บางคนเดินมาขอบคุณเราที่เขียนถึงเมืองของเขา บางร้านก็เลี้ยงอาหารขอบคุณที่ทำหนังสือดี ๆ ให้เมืองของเขา และมีคุณป้าจากร้านฉอย (ร้านตัดสูทและชุดราชการที่เปิดคู่ถนนนางงามมา 48 ปี) เดินเข้ามากอดและประคองใบหน้าเรา เขาบอกเราว่า ขอบคุณหนูมาก ๆ ขอให้หนูได้เจอความสุข ความเจริญ ป้าจะสวดมนต์ให้หนู ขนาดหลานของคุณป้าที่เห็นภาพถ่ายคุณปู่กับคุณย่าของเขาจับมือกันในหนังสือ เขาบอกว่าถึงกับน้ำตาแตกเลย

“หรือร้าน GUST8 ร้านกาแฟร้านหนึ่งที่อยู่นอกเมืองไปนิด เขาไม่ค่อยได้รับการแนะนำจากเพจหรือเว็บไซต์รวมลิสต์ท่องเที่ยว ซึ่งเราเขียนถึงเขาในหนังสือเล่มนี้ พอเรากลับไปร้านเขาอีกครั้ง เขาก็ขอเลี้ยงกาแฟขอบคุณ เขาบอกว่า อยากให้แม่ของเขาได้เห็นว่าเขาทำได้ ร้านเล็ก ๆ ของเขาก็ได้รับการแนะนำด้วยเหมือนกัน 

“ที่เราประทับใจมาก ๆ คืออิหม่ามโทรมาขอบคุณที่เขียนเล่าเรื่องราวของชาวมุสลิม ขอบคุณที่เราไม่ลืมพวกเขา แล้วท่านก็ขอไฟล์โปสเตอร์ที่ใช้โปรโมตหนังสือเพื่อไปพิมพ์และติดที่มัสยิดด้วย” สตางค์เล่า

ซึ่งในวันเปิดตัวหนังสือ อาจารย์มกุฏ อรฤดี – ครูของเธอ ก็จับไมค์และกล่าวกึกก้องว่า

เขาเป็นลูกศิษย์ที่พูดเก่งที่สุดของผม ถ้าต้องตัดเกรด หนังสือเล่มนี้ได้มากกว่า A

“ย้อนกลับไปตอนเรียน เราไม่ได้เกียรตินิยมอันดับ 1 เพราะวิชาเขา ครูให้เรา C+ เพราะเราไปสอบสาย ช่วงปี 4 เทอม 2 เราทำละครตัวจบและวุ่นมาก แทบไม่ใส่ใจวิชาเขาเลย จากที่เคยได้ A เกรดก็ตก เราเสียใจ เขาก็เสียใจ

“แต่หลังเรียนจบ การได้ C+ ในวันนั้นมันคุ้มค่ามาก เราเอาสิ่งที่เรียนมาใช้ในอาชีพ เยอะกว่าที่เรียนละครอีก แต่ก็ปลดล็อกนะที่วันนี้เขาให้เรามากกว่า A”

ถ้าให้สตางค์สาธยายความประทับใจ คงต้องใช้เวลาเป็นวัน แค่เท่านี้เราก็เห็นพลังของหนังสือ

หลังจากวางขายได้สักระยะ สตางค์พบว่าฟังก์ชันใหม่นอกจากเป็นคู่มือนำเที่ยว ยังเป็นของฝากที่แขกไปใครมาต้องซื้อ A Curious Guide to The Neighbourhood : Songkhla Old Town ติดมือกลับบ้านไปด้วย บางคนนึกสนุก ลุกขึ้นขยับ ไปตามรอยร้านต่าง ๆ ในหนังสือและล่าลายเซ็นแต่ละร้าน คนต้นคิดบอกว่า ถ้าได้ลายเซ็นครบทุกที่ เล่มนี้จะแรร์และมีคุณค่ามาก ๆ ฟังแล้วอยากขยับ เอ้ย อยากทำตาม

“เราคิดว่าสิ่งที่ได้หลังจากทำไกด์บุ๊กทั้ง 2 เล่มเสร็จแล้ว คือมันเป็นพอร์ตโฟลิโอให้เราต่อยอดทำงานเชิงพาณิชย์ได้ มันสร้างโอกาสและเป็นโอกาสให้เราทำงานต่อไปได้เรื่อย ๆ ความฝันของเราคือทำหนังสือที่ราคาถูกลง คนเข้าถึงและจับต้องได้ง่าย หนังสือเล่มนั้น ๆ ยังต้องคงตัวตนของเราไว้ด้วย”

บทที่ 4 – รักใหม่

หลังจบงานเปิดตัวไกด์บุ๊กเมืองเก่าสงขลาแล้ว จะทำอะไรต่อ – เราถาม

“ตอนนี้กำลังปั่นเล่มศรีลังกา” เธอตอบ