“คุณหมอ ช่วยฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าให้เจ้าแรกหน่อยค่า” คุณแจน ผลักประตูคลินิกเข้ามาทักทาย
“พาขึ้นโต๊ะตรวจได้เลยค่ะ” หมอที่จำเสียงลูกค้าประจำได้จึงขานตอบโดยไม่หันไปมอง
ทีแรกคิดว่า ‘เจ้าแรก’ คงเป็นน้องใหม่สี่ขาของครอบครัว ลูกหลานเจ้าโอโม่ แต่ปรากฏว่าพอเปิดประตูห้องตรวจเข้าไป ที่อยู่บนโต๊ะกลับไม่ใช่เด็ก 4 ขา แต่กลับเป็นมนุษย์เด็กชายนั่งห้อยขาอยู่บนโต๊ะตรวจโรค
“ปั๊ดโธ่! ไม่ใช่สิคะ คลินิกรักษาสัตว์ก็รับฉีดให้เฉพาะกับสัตว์ค่าคุณแจน”
เรื่องของเรื่องคือ น้องแรก น้องชายของคุณแจน จู่ ๆ ก็ถูกสุนัขจรจัดที่ป้วนเปี้ยนอยู่หน้าโรงเรียนพุ่งเข้ามากัด ขอบคุณที่คุณแจนนึกถึงกันแต่ก็มาเสียเที่ยวเลย ยังโชคดีที่สถานพยาบาลคนนั้นอยู่ไม่ไกลจากคลินิกของหมอมากนัก น้องแรกจึงไปล้างแผลและฉีดวัคซีนได้อย่างทันท่วงที
เคยมีคนกลัวเข็มถามหมอว่า แค่ล้างแผลจนมั่นใจว่าน้ำลายสัตว์ออกหมดแล้ว ไม่ต้องฉีดวัคซีนได้หรือไม่
ต้องขอบอกว่า ไม่ได้ค่ะ!
เพราะโรคพิษสุนัขบ้ายังไม่หมดไปจากประเทศไทย!
จากข้อมูลของกรมควบคุมโรค รายงานสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้าใน พ.ศ. 2568 พบสัตว์ติดเชื้อโรคพิษสุนัขบ้าแล้วถึง 204 ตัว มีผู้เสียชีวิตถึง 7 ราย จากพื้นที่จังหวัดชลบุรี ศรีสะเกษ ฉะเชิงเทรา นครราชสีมา ตาก และระยอง ซึ่งสูงกว่าจำนวนผู้เสียชีวิตในช่วงเวลาเดียวกันของ พ.ศ. 2567 ถึง 3 เท่า โดยผู้เสียชีวิตล้วนมีประวัติสัมผัสสัตว์ป่วยแต่ไม่ได้ไปพบแพทย์เพื่อรับการฉีดวัคซีน
และในเดือนกันยายนที่ผ่านมา สำนักงานสัตวแพทย์สาธารณสุขประกาศเตือนโปรดเฝ้าระวัง เนื่องจากพบสัตว์ป่วยด้วยโรคพิษสุนัขบ้าบริเวณซอยเฉลิมพระเกียรติ ร.9 แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพฯ ประชาชนที่อยู่บริเวณดังกล่าวและชุมชนโดยรอบในรัศมี 5 กิโลเมตรที่ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ แขวงหนองบอน แขวงดอกไม้ แขวงประเวศ แขวงอ่อนนุช แขวงพัฒนาการ แขวงทับช้าง แขวงลาดกระบัง แขวงบางนาใต้ แขวงบางจาก ไปถึงเขตของจังหวัดสมุทรปราการ อำเภอบางพลี ในส่วนตำบลบางแก้วและตำบลราชาเทวะ
ถ้าถามหมอว่า แม้ประเทศไทยจะยังมีรายงานการพบโรคพิษสุนัขบ้าอยู่ แต่ถ้าสัตว์เลี้ยงของเราอยู่แต่ในบ้าน ไม่ฉีดวัคซีนได้ไหม
หมอก็ยังขอยืนยันคำเดิมว่า ไม่ได้ค่ะ!
เพราะเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าติดต่อได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิด ย้ำว่า ‘ทุกชนิด’ ดังนั้น หากหนู กระรอก กระแต ที่ติดเชื้อปะปนเข้าไปในบ้าน ก็มีโอกาสแพร่เชื้อให้กับสัตว์เลี้ยงในบ้านได้
สมัยหมอยังสาว มีเคสสะเทือนใจอยู่เคสหนึ่งที่เป็นเหมือนอุทาหรณ์เตือนใจว่าละเลยการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าไม่ได้ และต้องกระตุ้นวัคซีนประจำปีอย่างสม่ำเสมอ เรื่องมีอยู่ว่า มีเจ้าหมาจรหลุดเข้าไปในหมู่บ้านจัดสรรแห่งหนึ่ง หมาแต่ละบ้านพอเห็นว่ามีหมาแปลกหน้าเข้ามาต่างก็ยื่นหน้าผ่านช่องรั้วออกไปเห่า จึงถูกกัดปากเรียงตัว
ปรากฏว่า 10 วันต่อมา เจ้าหมาหลงตัวนั้นเสียชีวิต เมื่อตรววจพิสูจน์โรคพบเชื้อพิษสุนัขบ้า บ้านที่เคยฉีดวัคซีนประจำปีก็ไปกระตุ้นเสียให้เรียบร้อยและรอดูอาการอีก 45 วัน ส่วนบ้านที่ไม่เคยฉีดวัคซีนเลย จำเป็นต้องถูกกำจัด! เพราะเป็นโรคติดต่อสัตว์สู่คน (Zoonoses) ที่เมื่อได้รับเชื้อแล้วหากไม่เคยได้รับวัคซีนจะมีโอกาสเสียชีวิต 100 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งมีหลายบ้านทีเดียวที่ไม่เคยฉีดวัคซีนเลย จึงเป็นวันที่เศร้าใจมาก
ไวรัสโรคพิษสุนัขบ้าเข้าสู่ร่างกายผ่านการกัด หรือบางครั้งทางรอยขีดข่วนหรือน้ำลายเข้าทางบาดแผล อ้อ! อีกเรื่องที่คนมักจะมองข้าม คือใครที่เป็นสายเที่ยวถ้ำ หมอต้องขอเตือนว่าไม่ควรนำอาหาร ขนม เครื่องดื่มเข้าไปด้วย
เพราะอะไรน่ะหรือคะ เพราะค้างคาวในถ้ำนี่เอง อย่าลืมว่าเขาเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม จึงมีโอกาสติดเชื้อและแพร่เชื้อได้ผ่านทางน้ำลายหรือปัสสาวะที่หยดลงมาปนเปื้อนในของกินที่นักท่องเที่ยวนำเข้าไป
ไวรัสโรคพิษสุนัขบ้าเข้าสู่ร่างกาย ไม่ว่าจะผ่านทางบาดแผลหรือโดยการกิน ไวรัสจะเข้าสู่ระบบประสาทส่วนปลาย ไปยังไขสันหลัง แล้วเข้าสู่สมอง ในตอนนี้เองที่สัตว์จะแสดงอาการทางระบบประสาท ซึ่งมีอยู่ 2 แบบ คือแบบดุร้ายและแบบเซื่องซึม ในช่วงเวลานี้เองที่เชื้อไวรัสไปสู่ต่อมน้ำลายและขับสู่น้ำลาย สัตว์จะม่านตาขยาย ทำให้กลัวแสง ไวต่อสิ่งเร้า ใครเข้ามาเป็นกัดเลยทำให้เชื้อถูกแพร่ออกไป (หมอแอบคิดไม่ได้ว่าพวกไวรัสซอมบี้ในซีรีส์ก็อาจพัฒนามาจากไวรัสโรคพิษสุนัขบ้านี่ด้วย)
ในระยะต่อมาสัตว์ป่วยจะกินอาหารหรือกลืนน้ำไม่ได้เนื่องจากขากรรไกรเป็นอัมพาต จึงมีน้ำลายไหล เป็นที่มาของชื่อ ‘โรคกลัวน้ำ’ ไม่ใช่เพราะเห็นน้ำแล้วเกิดอาการกลัวนะคะ เล่นเอาน้ำไล่สาดเป็นใครก็ต้องหนีค่ะ
สุดท้ายมักพบอาการชัก หมดความรู้สึก ระบบหายใจล้มเหลว และเสียชีวิตภายใน 2 – 7 วันหลังปรากฏอาการ
แล้วควรจะฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าเมื่อไหร่ดี
เนื่องจากเชื้อไวรัสผ่านรกได้ จึงยืนยันไม่ได้ว่าลูกสัตว์ที่เกิดจากแม่ที่ติดเชื้อพิษสุนัขบ้าจะไม่ติดโรค แต่สำหรับแม่สัตว์ที่ได้รับการฉีดกระตุ้นวัคซีนเป็นประจำ ลูกจะได้รับภูมิคุ้มกันผ่านทางน้ำนมแม่ก่อนจะค่อย ๆ ลดลงจนหมดไปเมื่ออายุประมาณ 3 เดือน ดังนั้น วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเข็มแรกจึงควรเริ่มเมื่ออายุ 2 – 3 เดือน และกระตุ้นซ้ำอีกครั้งในอีก 3 สัปดาห์ถัดมา เพื่อให้เกิดการสร้างภูมิคุ้มกันอย่างสมบูรณ์ หลังจากนั้นจึงกระตุ้นซ้ำ ๆ ทุกปี แต่หากถูกสุนัขแปลกหน้าไม่ทราบประวัติกัด ก็ควรจะกระตุ้นวัคซีนซ้ำ
โรคพิษสุนัขบ้าเป็นได้ทุกฤดูกาล ไม่ใช่แค่ฤดูร้อนค่ะ สมัยก่อนที่ประชาสัมพันธ์กันว่าให้ไปฉีดวัคซีนกันทุกฤดูร้อน ไม่ใช่เพราะร้อนจนคลั่งแบบคนนะคะ แต่เป็นเพราะว่าเป็นช่วงฤดูผสมพันธุ์ พวกหมา ๆ ทั้งหมาจรและหมาเลี้ยงระบบเปิดเขาจะไปรวมตัวกัน ซึ่งแน่นอนว่าต้องมีการทะเลาะเบาะแว้งกันเป็นธรรมดาตามประสาหมา เชื้อไวรัสจึงแพร่กระจายไป แล้วพวกสัตว์จรนี่เขาก็ไปเรื่อย จึงควบคุมได้ค่อนข้างยาก
ดังที่หมอเล่าไปข้างต้นว่าโรคพิษสุนัขบ้าติดต่อได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิด ดังนั้น สัตว์เลี้ยงชนิดพิเศษประเภทเลี้ยงลูกด้วยนม หากเจ้าของมีความประสงค์ที่จะฉีดวัคซีนวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าควรปรึกษาสัตวแพทย์ที่มีความชำนาญเฉพาะทาง เนื่องจากวัคซีนแต่ละบริษัทมีคุณสมบัติที่เหมาะสมสำหรับสัตว์เลี้ยงชนิดพิเศษที่แตกต่างกันค่ะ
การเลี้ยงสัตว์อาศัยเพียงความรักอย่างเดียวยังไม่พอค่ะ ต้องเลี้ยงอย่างมีความรับผิดชอบด้วย ไม่เพียงแค่ให้ที่อยู่อาศัยและอาหาร แต่ต้องรวมถึงการรักษาเมื่อเจ็บป่วยและการได้รับวัคซีนพื้นฐานประจำปีด้วย
ก่อนจากกันขอฝากสักหน่อย หากพบสัตว์ที่เสียชีวิตหรือมีอาการเข้าข่ายต้องสงสัยโรคพิษสุนัขบ้า โปรดโทรแจ้งกลุ่มควบคุมและพักพิงสุนัข (ประเวศ) โทรศัพท์ 02 328 7460 และ 02 328 7355 สายด่วนกทม. 1555 (24 ชั่วโมง) ฝ่ายควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าดินแดง 02 345 3311 สำหรับต่างจังหวัด ติดต่อได้ที่สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด
มาถึงตอนนี้บทความคอลัมน์ Tail-Tale ดำเนินมาถึงตอนสุดท้ายแล้ว ขอขอบคุณผู้อ่านทุก ๆ ท่านค่ะ แล้วพบกันใหม่ในบทความเฉพาะกิจนะคะ
