*บทความนี้เขียนขึ้นขณะซีรีส์ Bridgerton ซีซัน 4 ดำเนินมาถึงครึ่งทางและเปิดเผยเนื้อหาสำคัญ 

“รังเกียจเดียดฉันท์กูปานนี้ กูก็ลูกพระยานาหมื่น จะให้กูเงียบปากรึ” โซฟี แพค ไม่ได้กล่าว 

แต่อาจกำลังคิดอยู่ในใจ

Bridgerton (วังวนรัก เกมไฮโซ) ไม่ใช่แค่ซีรีส์ว่าด้วยรักโรแมนติกของสุภาพบุรุษ-สุภาพสตรีในวงสังคมชั้นสูงยุครีเจนซีทั่วไป หากเป็นซีรีส์ยุคใหม่ที่คอย ‘เขย่าการรับรู้’ ของผู้คนมาโดยตลอด ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดที่สุด คือการใช้นักแสดงหลากหลายเชื้อชาติรับบทเป็นชนชั้นสูง ซึ่งไม่ได้หมายความว่าจะพยายามลืมประวัติศาสตร์การกดทับที่เกิดขึ้น แต่เป็นการนำเสนอภาพใหม่ ๆ ของเชื้อชาติต่าง ๆ สู่สายตาของผู้รับชมสื่อ

ในโลกของซีรีส์ Bridgerton เชื้อชาติของผู้คนดูจะไม่ใช่สาเหตุของการถูกกดทับ แต่อำนาจทางชนชั้นระหว่างผู้มีชาติตระกูลและไม่มีชาติตระกูลกลับถูกตอกย้ำอย่างเข้มข้น ด้วยรูปแบบต่าง ๆ รวมทั้งการถูกทำให้ ‘มองเห็น’ และ ‘มองไม่เห็น’ ด้วย

ดูอย่างฉากนี้สิ ผู้อ่านที่รัก

“ทำไมเลดี้วิสเซิลดาวน์จึงต้องเขียนถึงสาวใช้ เราไม่สนใจเรื่องสาวใช้เสียหน่อย ที่วังนี้ไม่มีด้วยซ้ำมั้ง” พระราชินีชาล็อตต์ตรัสหน้าตาย

“เรามีข้าบาทและข้าหลวง 142 คนพ่ะย่ะค่ะ” บริมสลีย์ ผู้รับใช้ใกล้ชิดกล่าวแก้พระราชินี

ฉากนี้เป็นฉากเล็ก ๆ ที่มีความหมายระหว่างบรรทัดที่ซ่อนอยู่ ถามว่าคนอย่างพระราชินีจะไม่รู้เชียวหรือว่าวังมีคนรับใช้มากมาย – เธอไม่ได้ไม่รู้ 

เรียกว่า ‘ไม่ต้องรับรู้’ จะถูกต้องกว่า

ความล่องหนของคนรับใช้นั้นไม่ใช่เรื่องบังเอิญ หากถูกออกแบบมาในเชิงกฎระเบียบสังคมไปพร้อม ๆ กับออกแบบสถาปัตยกรรมที่อยู่อาศัยของผู้ดีอังกฤษ

ก่อนหน้านี้ เราจะเห็นแต่เรื่องราวของ ‘The Ton’ หรือวงสังคมชั้นสูง ครอบครัวบริดเจอร์ตันบ้าง ครอบครัวเฟเธอร์ริงตันบ้าง ครอบครัวอื่น ๆ ที่กำลังเปิดตัวลูกสาวเป็นครั้งแรกบ้าง ซีรีส์เชิญชวนให้เรามองเรื่องราวต่าง ๆ ผ่านสายตาของชนชั้นสูง จึงทำให้เหล่าคนรับใช้เป็นเหมือนตัวประกอบฉากอยู่กลาย ๆ

แล้วก็ตลกร้ายที่ครั้งนี้เหล่าคนรับใช้ถูกมองเห็นมากขึ้น เพราะนางเอกที่เป็นคนรับใช้นั้น ‘คู่ควรแก่การมองเห็น’ ขึ้นมา

‘โซฟี แพค’ เป็นบุตรสาวของ ‘ลอร์ดเพนวูด’ บุรุษชนชั้นสูงผู้ล่วงลับ

แม้จะดูเป็นพล็อตน้ำเน่าสุดคลีเชตามสเตปละครหลังข่าวสมัยก่อนหรือละครคุณธรรมแนวตั้งที่จะจบด้วยประโยค “จริง ๆ แล้ว ฉันเป็นประธานบริษัท” สร้างความเซอร์ไพรส์ที่ไม่เซอร์ไพรส์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่พล็อตนี้กลับเปิดโอกาสให้ผู้ชมเห็น ‘ชนชั้น’ ในยุครีเจนซีได้อย่างน่าสนใจ

จากที่เสพแต่หน้าฉากของความหรูหรา คราวนี้เราได้เห็นชีวิต ความรู้สึกนึกคิด และความเป็นมนุษย์ของเหล่าคนรับใช้อย่างใกล้ชิด

จากที่ได้เห็นแต่ฟลอร์เต้นรำ คราวนี้ซีรีส์พาเราไปลัดเลาะ Back of the House ในบ้านชนชั้นสูงกันทุกซอกทุกมุม

และเรื่องพื้นที่นี่แหละคือประเด็นที่เราสนใจในคราวนี้ เพราะสถาปัตยกรรมใน Bridgerton นั้นเต็มไปด้วย ‘การเมืองของการมองไม่เห็น’ ที่ซ่อนอยู่ในทุกอณู

สถาปัตยกรรมแห่งการมองไม่เห็น

ซีรีส์ Bridgerton ซีซัน 4 นี้ ‘เบเนดิกต์ บริดเจอร์ตัน’ หนุ่มไบเซกชวลผู้ได้ชื่อว่าเสเพลที่สุดในบ้านก็ยังคงไม่ยอมลงหลักปักฐาน จน ‘ไวโอเล็ต บริดเจอร์ตัน’ ผู้เป็นแม่เริ่มกดดันเขามากกว่าที่เคย

หลังจากจำต้องเข้าร่วมในงานเต้นรำหน้ากาก เขาก็ได้ไปถูกอกถูกใจ ‘Lady in Silver’ หรือ ดรุณีในชุดสีเงิน เข้า

ดรุณีที่ว่าคือ โซฟี แพค ผู้ตกอยู่ในสถานะคนรับใช้ในบ้านของตัวเองหลังจากที่ลอร์ดเพนวูดผู้เป็นบิดาจากไป ในครั้งนั้น เธอใช้จังหวะชุลมุนแอบปลอมตัวเข้าไปในงานเต้นรำ ก่อนจะได้ใกล้ชิดกับเบเนดิกต์ขณะใส่หน้ากากซ่อนไว้ครึ่งหน้า
นั่นคือตอนที่เธอ ‘ปรากฏแต่ไม่ปรากฏ’ ต่อหน้าเขาครั้งแรก

เมื่อแตกหักกับแม่เลี้ยงใจร้าย เธอจึงระหกระเหินไปตามทาง แล้วโชคชะตาก็พาให้มาสปาร์กกับเบเนดิกต์อีกครั้งในฐานะสตรีชนชนชั้นล่างที่ชายชนชั้นสูงอย่างเขาจำไม่ได้ และสุดท้ายก็ได้เข้าทำงานในบ้านบริดเจอร์ตัน ในตำแหน่งต้นห้องของ เอโลอีส และ ไฮยาซินธ์ คุณหนูที่ยังไม่ออกเรือน 

แล้วโซฟีก็ได้พาให้ผู้ชมได้ ‘เปิดเลเยอร์ใหม่’ ของบ้านบริดเจอร์ตันอย่างที่ไม่เคยมาก่อน

ห้องครัวนั้นเต็มไปด้วยคนรับใช้ฝ่ายครัวนับสิบ รับหน้าที่ทำอาหารคาวหวานเสิร์ฟไปบนโต๊ะรับประทานอาหารสวย ๆ ของบ้าน 

ห้องซักรีดก็เต็มไปด้วยคนรับใช้ฝ่ายซักรีดอีกเป็นสิบ พวกเขาทำงานอย่างหัวหมุนวุ่นวาย เพื่อดูแลให้เหล่าบริดเจอร์ตันได้สวมใส่ชุดเริ่ด ๆ ทั้งวันธรรมดาที่นั่ง ๆ นอน ๆ อยู่ในบ้าน และวันออกงานที่ต้องแต่งตัวให้ดูดีสมชาติตระกูล สมการจับจ้องของผู้คนในวงสังคม

ระหว่างที่กฎระเบียบสังคมทำให้คนรับใช้ล่องหน สถาปัตยกรรมบ้านผู้ดียุครีเจนซีและยุคใกล้เคียงเองก็มีหน้าที่เดียวกัน เช่น การวางผังโดยมีทางเดินลับและบันไดลับสำหรับคนรับใช้ เพื่อให้พวกเขาเคลื่อนที่ไปทำความสะอาดห้องต่าง ๆ ได้โดยที่เจ้านายมองไม่เห็น

สำนวนภาษาอังกฤษอย่าง ‘Backstairs Influence’ (การใช้อิทธิพลหรืออำนาจผ่านช่องทางลับ) เองก็มาจากบันไดลับของเหล่าคนรับใช้ที่เป็นเหมือนศูนย์กลางข้อมูลที่แท้จริงของเหล่าชนชั้นสูง และที่น่าทึ่งกว่านั้นคือบางครั้งก็เป็นช่องทางที่ทำให้เกิดการลักลอบทำอะไรลับ ๆ นับครั้งไม่ถ้วน

บางทีที่คนรับใช้โผล่ออกมาให้บริการในห้องโถงและหายตัวไปอย่างเงียบเชียบ นั่นก็เป็นเพราะ Jib Doors ประตูที่ถูกพรางตาด้วยวอลล์เปเปอร์หรือชั้นหนังสือ แต่ถ้าคนรับใช้ไม่ได้อยู่ตรงนั้น ก็จะมีระบบ Bell Board หรือแผงกระดิ่งบนผนังคอยเรียกคนรับใช้ โดยกระดิ่งแต่ละลูกจะส่งเสียงต่างกัน เพื่อให้คนรับใช้รู้ว่าเจ้านายกำลังเรียกใช้มาจากห้องไหนกันแน่

Service Wing หรือปีกของส่วนบริการ มักแยกขาดจากพื้นที่ของเจ้าของบ้าน บางคฤหาสน์ใหญ่ ๆ ก็มีการขุดอุโมงค์ใต้ดินจากอาคารบริการเข้าสู่ตัวบ้านหลัก เพื่อป้องกันไม่ให้เหล่าชนชั้นสูงเห็นภาพไม่สวยงามอย่างการขนของหรือขนขยะแม้แต่นิด

แม้ในซีรีส์จะไม่ได้ฉายให้เห็นผังที่ชัดเจนของบ้านบริดเจอร์ตัน แต่เมื่อนึกถึงบริบทคฤหาสน์จริง ๆ ของเหล่าผู้ดีอังกฤษ ภาพชีวิตอันล่องหนของเหล่าคนรับใช้ก็จะชัดเจนขึ้นมาไม่ยาก

อำนาจของมนุษย์ล่องหน

จริง ๆ แล้วเรื่องคนรับใช้นี่แหละคือเรื่องใหญ่ที่สุดเรื่องหนึ่งของสังคมชนชั้นสูง นักเขียนหญิงผู้ทรงอิทธิพลอย่างเลดี้วิสเซิลดาวน์เองก็ยืนยันแบบนั้น

ในวันปกติ คนรับใช้คือความราบรื่น

แม้คนรับใช้จะเป็นเสมือนบุคคลล่องหนที่ไม่สลักสำคัญ แต่การมีอยู่และการปฏิบัติหน้าที่อย่างแอบซ่อนของพวกเขา ทำให้ชีวิตประจำวันของเหล่าชนชั้นสูงเป็นไปได้อย่างปกติสุข กระทั่งโซฟีเองก็เป็นส่วนหนึ่งของความราบรื่นนั้นด้วย

ทว่าความราบรื่นของโซฟีออกจะซับซ้อนกว่าคนอื่นเสียหน่อย

นางเอกของเราเป็นคนมีโลก 2 ใบ เธอเป็นทั้งคนรับใช้สุดแสนธรรมดา เป็นทั้งสตรีการศึกษาสูงที่คล่องแคล่วหลายภาษาราวกับเจ้าหญิงสร้อยฟ้าแห่งเวียงภูคำ เพราะอย่างนั้น เธอจึงปฏิบัติตนในแต่ละพื้นที่อย่างแตกต่างกันไป เพื่อที่จะเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ได้ราบรื่นในแบบของเธอ

เวลาอยู่ต่อหน้าครอบครัวใหญ่ในห้องโถง เธอยืนนิ่งอยู่มุมห้อง รอให้คนเหล่านั้นเรียกไปทำหน้าที่ และรอตอบ เมื่อคนเหล่านั้นมีคำถาม

เวลาเป็นต้นห้องของเอโลอีส เธอออกความเห็นเรื่องวรรณกรรมบ้าง บัลเลต์บ้าง ศิลปะบ้าง เพราะเอโลอีสเป็นสตรีมีความรู้ที่สนใจแต่จะแลกเปลี่ยนกับเธออย่างสนุกสนาน 

เวลาอยู่กับเหล่าเพื่อนร่วมงานในห้องพักคนรับใช้ แล้วโดนถามถึงความสามารถพิเศษ โซฟีตอบสั้น ๆ เพียงว่า นอกจากปะชุนเสื้อผ้า เธอก็ไม่มีความสามารถอื่นใด เพื่อที่จะไม่แปลกแยกจากพวกพ้องจนเกินไป

ทว่าเวลาอยู่ในห้องนอนส่วนตัว เธอถึงกับอนุญาตให้ตัวเองมีความปรารถนาต่อชายชนชั้นสูงอย่างเบเนดิกต์ได้ เพราะแม้จะอยู่ในสถานะคนรับใช้ แต่ในใจลึก ๆ เธอรู้ดีว่าตัวเองก็เป็นลูกพระยานาหมื่น ไม่ได้ต่ำต้อยกว่าเขานัก

สำหรับโซฟี พื้นที่ในบ้านจึงไม่ใช่แค่ ‘พื้นที่ของชนชั้นสูง’ หรือ ‘พื้นที่ของคนรับใช้’ แต่มีการเมืองที่ทำให้เธอ ‘แสดงออก’ แตกต่างกันไปโดยอัตโนมัติ

ในทางกลับกัน คนรับใช้ก็มีอำนาจในการสร้างความไม่ราบรื่นด้วย

ในเวลาปกติที่ทุกอย่างดำเนินไปอย่างเรียบร้อยและหรูหรา คนรับใช้จะไม่ถูกสังเกตเห็น แต่เมื่อขาดคนรับใช้ผู้เป็นชนชั้นล่างขึ้นมาสักคน เหล่าผู้ดีก็ปั่นป่วนจนเสียความเป็นผู้ดี บางคนก็สะดุดชายกระโปรงล้มเพราะคนรับใช้ลาออก บางคนก็มีทรงผมตลก ๆ จนเป็นที่ติฉินนินทาเพราะขาดมือทำผม 

จะเห็นได้ว่าคนรับใช้ในซีรีส์ Bridgerton ซีซัน 4 ก็มีอำนาจต่อการปั่นป่วนชนชั้นสูง แม้จะเป็นเพียงอำนาจเล็ก ๆ น้อย ๆ ของฟันเฟืองตัวเล็ก ๆ ก็ตาม

ถึง โซฟี แพค จะโดนไล่ออกจากบ้านเพนวู้ด โดยสตรีที่มีอำนาจกว่าอย่างแม่เลี้ยง ‘เลดี้อารามินตา’ แต่ก็ส่งผลกระทบต่อความราบรื่นของสังคมชั้นสูงได้ เพราะการไล่โซฟีออก ทำให้ต้องหาคนรับใช้มาทดแทนถึง 4 ตำแหน่ง ส่งผลให้ซีรีส์ฉายภาพการต่อรองเงินค่าจ้างของเหล่าคนใช้ในสังคมชนชั้นสูงเป็นครั้งแรก

เท่ากับว่าในซีซันนี้ เราได้เห็นถึง ‘อำนาจที่มองไม่เห็นของผู้หญิงที่ถูกมองข้าม’ ของโซฟีและเหล่าคนใช้ ซึ่งใกล้เคียงกับอำนาจของเลดี้วิสเซิลดาวน์ในซีซันที่ผ่าน ๆ มา 

ต่างกันตรงที่อำนาจของเหล่าคนใช้เป็นอำนาจที่ถูกมองข้ามของชนชั้นล่าง ในขณะที่เลดี้วิสเซิลดาวน์เป็นอำนาจที่ถูกมองข้ามของดรุณีชนชั้นสูงผู้แปลกแยก 

และเมื่อเลดี้วิสเซิลดาวน์ได้เปิดเผยตัวตนไปในซีซันก่อน ในตอนนี้ อำนาจของเลดี้วิสเซิลดาวน์แปรเปลี่ยนเป็นอำนาจที่ถูกมองเห็น ถูกจับตามอง และจำเป็นต้องประนีประนอมกับอำนาจของชนชั้นปกครองอย่างพระราชินีชาล็อตต์ไปเรียบร้อยแล้ว

รัก-ลั่น

ที่น่าสนใจคือแม้แต่ในยุคปัจจุบัน ความหรูหราที่มาพร้อมกับความล่องหนของผู้ทำงานบริการก็ยังไม่เคยหายไปไหน

เช่น โรงแรมลักชูรีที่มีแนวคิด Low-intervention Luxury หรือความหรูหราแบบไม่ก้าวก่าย พวกเขาจะดูแลแขกผู้มาเยือนอยู่เบื้องหลังโดยที่แขกไม่รู้สึกว่าถูกรบกวน และลดการเผชิญหน้ากับพนักงานโดยไม่จำเป็น ด้วยเชื่อในจิตวิทยาที่ว่า แขกไม่ได้ต้องการเห็น ‘กระบวนการ’ แต่ต้องการเห็น ‘ผลลัพธ์’ หากแขกเห็นพนักงานทำงานหนัก อาจทำให้รู้สึกผิดและขัดขวางความผ่อนคลายได้

เซ็กซ์กลางบันไดอันลือลั่นของ ‘ดาฟนี่ บริดเจอร์ตัน’ กับ ‘ไซมอน บาสเซ็ต’ ดยุกแห่งเฮสติงส์ ใน Bridgerton ซีซัน 1 เองก็ไม่ต่างอะไรกับโรงแรมลักชูรีเท่าไหร่

เมื่อเป็นคู่สามีภรรยาชนชั้นสูงในบ้านของตัวเอง ทั้งสองก็มั่นใจในอำนาจที่มีจนปล่อยใจฝันได้เต็มที่ ไม่ได้เสียเวลาสักวินาทีเกรงใจเหล่าคนรับใช้ที่คอยดูแลความเรียบร้อยอยู่ไม่ไกล

เพราะอย่างไร คนรับใช้เหล่านั้นก็ต้องทำตัวเสมือนว่าล่องหนอย่างที่ถูกฝึกมา ไม่ว่าแท้จริงแล้วจะกระอักกระอ่วนใจแค่ไหนก็เถอะ

ตัดภาพมายังฉากแอบแซ่บของเบเนดิกต์และโซฟีที่เกิดขึ้นกลางบันไดหลักของบ้านเช่นกัน 

หากในวันนั้นไวโอเล็ตไม่จัดฉากวางแผนพาผู้ชายมา ‘ดื่มน้ำชา’ จนไม่เหลือใครในบ้าน ทั้งครอบครัว ทั้งลูกจ้าง คงต้องมีใครสักคนผ่านมาเห็น แล้วอนาคตของคนรับใช้อย่างโซฟีก็จะดับวูบไม่ได้ผุดได้เกิดเป็นแน่

“Sophie, be my mistress” 

เป็นภรรยาลับของผมไหม เบเนดิกต์พูดประโยคนี้กับสาวใช้ประจำบันไดลับ หลังจากนาทีร้อนระอุนั้นจบลง ด้วยความนัยว่า คุณต้องไม่ถูกมองเห็น แม้ว่าผมจะมองเห็นคุณก็ตาม

บางทีเบเนดิกต์ก็ไม่ต่างอะไรกับสถาปัตยกรรมยุคนั้น เขามีอำนาจทำให้ผู้คนกลายเป็นมนุษย์ล่องหนได้ง่าย ๆ

แล้วครึ่งแรกของ Bridgerton ซีซัน 4 ก็จบลง หลังจากนี้คงต้องรอติดตามว่าซีรีส์จะคลี่คลายความลักลั่นของรักต่างชนชั้นนี้ด้วยกระบวนท่าไหน