ในวันฝนตก มักจะตามมาด้วยภาพน้ำท่วมขังเพราะท่อระบายน้ำอุดตัน บ้างก็ส่งกลิ่นเหม็นโชยมาตามทาง หนึ่งในสาเหตุสำคัญคือ ‘การทิ้งน้ำมัน’ หลังประกอบอาหารลงในท่อระบายน้ำ ทั้งที่น้ำมันเหล่านี้เปลี่ยนเป็นเม็ดเงินเข้ากระเป๋าเราได้
แต่ปัญหาคือหลายคนไม่รู้ว่าน้ำมันเหลือทิ้งเหล่านี้นำไปขายต่อได้ หรือต่อให้รู้ ก็มีข้อจำกัดเรื่องสถานที่รับซื้อที่อยู่ห่างไกลออกไป ยิ่งน้ำมันเยอะเท่าไร ยิ่งขนย้ายลำบากมากขึ้นเท่านั้น แถมรถรับซื้อของเก่าก็ไม่ได้ผ่านมาอย่างสม่ำเสมอ
ช่องว่างนี้จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นของ ‘FryCycle’ ธุรกิจในภูเก็ตที่มีทั้งบริการขายน้ำมันใหม่และรับซื้อน้ำมันปรุงอาหารใช้แล้วถึงที่ เพื่อนำไปส่งรีไซเคิลเป็นพลังงานสะอาด โดยเจาะกลุ่มโรงแรมและร้านอาหารในภูเก็ตเป็นหลัก พร้อมทำเอกสารรายงานคาร์บอนฟุตพรินต์ส่งกลับให้ทำรายงานเรื่องความยั่งยืนต่อได้ ซึ่งนับเป็นรูปแบบบริการที่แทบไม่มีคู่แข่ง
“ผมเจ๊งมาหลายธุรกิจแล้ว” ออย-ฐณวัฒน์ ไชยดำรัสวัฒน์ เจ้าของผู้ชื่อคล้องกับธุรกิจเอ่ยยิ้ม ๆ เพราะทำมาหลายอย่าง ล้มเหลวมาหลายครั้ง แต่เราเชื่อว่ากว่าเขาจะเล่าด้วยน้ำเสียงสบาย ๆ แบบนี้ได้ คงต้องต่อสู้กับเส้นทางที่ไม่ง่ายมานาน
กะหรี่ปั๊บเปลี่ยนชีวิต
“ผมเคยเป็นเชฟมาก่อน” ออยเฉลยความเกี่ยวข้องกับน้ำมันแบบห่าง ๆ
ออยเรียนจบจากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จากนั้นไปเรียนต่อที่ประเทศออสเตรเลีย พร้อมทำงานพิเศษในร้านอาหาร แล้วค่อย ๆ ไต่ระดับไปเป็นเชฟ
เมื่อกลับภูเก็ตจึงเริ่มทำธุรกิจของตัวเองสารพัดสิ่ง แต่ทำได้ไม่นานก็ต้องเปลี่ยนไปหยิบจับเรื่องใหม่ หนึ่งในนั้นคือร้านอาหารและร้านแลกเงินของภรรยา แม้กิจการจะไปได้สวย แต่เมื่อเจอสถานการณ์โควิด-19 นักท่องเที่ยวหดหาย กิจการจึงค่อย ๆ ซบเซาแล้วปิดตัวไปอีกครั้ง
ขณะที่กำลังคิดหาหนทางใหม่ ออยได้ชิมกะหรี่ปั๊บรสเด็ดของคุณยายท่านหนึ่ง จึงขอเรียนรู้สูตรจากคุณยายเพื่อลองทำขาย ทว่าในระหว่างที่กะหรี่ปั๊บกำลังสะเด็ดน้ำมันขึ้นจากเตาร้อน ๆ เมื่อกะหรี่ปั๊บใช้น้ำมันมากกว่าเมนูทั่วไปพอตัว ภาพตรงหน้าจึงสะกิดให้เขาฉุกคิดขึ้นได้ว่า ของเหลวที่กลายเป็นขยะมากมายขนาดนี้ สุดท้ายแล้วจะไปลงเอยที่ไหนต่อ
แล้วภาพก็แฟลชแบ็กเหมือนในหนัง
เขานึกถึงภาพท่ออุดตันจากน้ำมันเหลือทิ้ง คิดย้อนไปจนถึงสมัยทำงานที่ออสเตรเลีย เมื่อประมาณ 20 ปีที่แล้ว ในครัวจะเก็บน้ำมันไว้ขายต่อเสมอ เพราะมีรถเข้ามารับซื้อถึงที่
เมื่อลองค้นหาบริการแบบนี้ในไทย กลับไม่พบข้อมูลใด ๆ เขารู้เพียงว่าจะมีรถรับซื้อของเก่าที่นาน ๆ ทีจะแวะเวียนเข้ามา หรือหากจะขนออกไปขายในจุดที่รับซื้อ ก็ต้องมีทั้งรถและแรงยกมากพอ
เมื่อยังไม่มีคนทำ แถมออยและภรรยาก็คุ้นเคยกับโมเดลธุรกิจ ‘คนกลางรับซื้อขายสินค้า’ จากประสบการณ์เปิดร้านแลกเงินมาก่อน เขาจึงเห็นโอกาสใหม่ ราวกับภาพจิ๊กซอว์ที่ต่อกันได้ลงตัวในจังหวะเวลาที่พอดี
ไอเดียในร้านขนมกะหรี่ปั๊บวันนั้น จึงเปลี่ยนมาเป็น FryCycle จนถึงทุกวันนี้
รถคันเก่า บนเส้นทางใหม่
กระบวนการทำงานของ FryCycle คือการตระเวนนำรถเข้าไปรับน้ำมันตามโรงแรมต่าง ๆ ในภูเก็ต จากนั้นนำไปส่งต่อให้ บริษัท BSGF ในเครือบางจาก เพื่อนำไปผลิตเชื้อเพลิงอากาศยานแบบยั่งยืน (Sustainable Aviation Fuel หรือ SAF)
“ทางยุโรปเขาใช้มาสักพักแล้วนะ เพราะเขามีกฎหมายกำหนด เช่น สายการบินในบ้านเรา ถ้าบินไปยุโรปต้องใช้น้ำมัน SAF เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทำลายชั้นบรรยากาศ เขาวิจัยกันมาหลายอย่าง แต่มาลงตัวที่น้ำมันพืชใช้แล้ว แถมไม่ต้องปรับแต่งเครื่องยนต์ของเครื่องบิน เติมได้เลยในสัดส่วน 1 – 2%”
ความท้าทายจึงไม่ใช่การหาคนรับซื้อที่มีโอกาสเติบโตอีกค่อนข้างมาก แต่ความยากไปตกที่กระบวนการทำงานของ FryCycle เพราะแม้ว่าธุรกิจประเภทนี้จะมีมานานในต่างประเทศ แต่ในบ้านเรายังไม่มีใครปูทางไว้ก่อน
“ผมเริ่มจากรถเก๋งเล็ก ๆ คันเดียว พอใส่น้ำมันแล้วแทบไม่มีที่นั่งเลย” ออยเล่าย้อนวันวานที่ยังไม่มีรถบริษัท ไม่มีทีมงานมาช่วยอย่างทุกวันนี้
เขาจึงต้องนั่งรถเก๋งคู่ใจตระเวนไปแนะนำตัวตามโรงแรมและร้านอาหาร ค่อย ๆ ศึกษาวิธีการไปพร้อมกับลงมือทำด้วยตัวเองตั้งแต่วันแรก ซึ่งทำให้เขาเข้าใจดีกว่าหน้างานนั้นไม่ง่าย
“เราต้องเห็นอกเห็นใจทั้งกับลูกค้าและพนักงาน เพราะหน้างานมันหนัก วันวันหนึ่งเราเก็บมาได้เกือบพันกิโลกรัม ใช้แรงงานเยอะ ทั้งเทน้ำมัน ยกของ เราต้องเห็นใจเขา จุดไหนรถติด ไม่ทัน ตรงนั้นสลับได้ ต้องวางแผนและยืดหยุ่น”
ทำไป เรียนรู้ไป
การเรียนรู้ฉบับนับหนึ่งใหม่ครั้งนั้น เริ่มมาตั้งแต่วิธีตรวจสอบคุณภาพน้ำมันว่าพร้อมใช้งานหรือไม่ การจัดเตรียมอุปกรณ์ที่สะดวกต่อการจัดเก็บและขนย้ายเพื่อส่งให้แต่ละโรงแรม ตามด้วยการวางเส้นทาง จัดตารางวันที่รถจะเข้าไปรับอย่างเป็นระบบ เพื่อให้ทางโรงแรมไม่ต้องรอให้น้ำมันล้นหรือปล่อยค้างไว้นานจนใช้งานต่อไม่ได้ ทั้งยังต้องแจ้งกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ เพื่อขอใบรับรองก่อนการขนส่งทุกครั้ง เพราะนับน้ำมันเป็นสินค้าควบคุมชนิดหนึ่ง
หลังจากส่งน้ำมันถึงที่ ทีมงาน FryCycle จะรวมข้อมูลการลดคาร์บอนฟุตพรินต์ส่งให้โรงแรมและร้านอาหารสำหรับทำรายงานด้านความยั่งยืนต่อไป ซึ่งตอบโจทย์หลายกิจการที่ต้องการข้อมูลด้านนี้อย่างเป็นระบบ
“กว่าจะได้มาแบบนี้ยากนะ เพราะการรับรู้ตอนเริ่มทำใหม่ ๆ ค่อนข้างน้อย ไม่ค่อยมีคนเข้าใจว่าเรามาทำอะไร เราเจอคำถามค่อนข้างเยอะ จึงได้แต่บอกว่าอยากให้ลองดูสักครั้งก่อน ถ้าผมบริการดี เราก็ทำงานด้วยกันต่อ หรือขอให้เขาช่วยบอกต่อกับโรงแรมเพื่อน ๆ พี่ ๆ คนอื่นต่อไป”
เมื่อเริ่มมีคู่ค้าที่เข้าใจเพิ่มมากขึ้น บริการของเขาไม่ได้จบลงเพียงเท่านั้น FryCycle ได้เพิ่มบริการขายน้ำมันใหม่ เพื่อให้เก็บข้อมูลและวางแผนได้ครอบคลุมมากขึ้น
“ข้อมูลจากการขายน้ำมันใหม่ทำให้เรามีข้อมูลเชิงลึก สมมติว่าส่งเข้าไป 500 ลิตร พอไปรับน้ำมันที่ใช้แล้วเหลือกลับมา 50 ลิตร เราจะคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ได้ว่า โรงแรมแต่ละแห่งใช้น้ำมันใหม่เท่าไร มีน้ำมันปรุงอาหารใช้แล้วกลับมาเท่าไร ช่วยให้คำนวณสำหรับอนาคตได้”
ถึงอย่างไรก็ไม่ยอมแพ้
นับตั้งแต่วันแรกจนปัจจุบัน มีโรงแรมในภูเก็ตที่จับมือกับ FryCycle ประมาณ 200 – 300 แห่งจากกว่าพันแห่ง รวมทั้งมีกลุ่มผู้ใช้บริการที่กว้างขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งร้านอาหาร สตรีตฟู้ด ไปจนถึงร้านขายของเก่าและหน่วยงานราชการที่ติดต่อให้ไปตั้งโต๊ะเตรียมรับน้ำมันจากชาวบ้านที่รวบรวมมาพร้อมกัน
แต่ถึงอย่างนั้น การรับรู้เรื่องนี้ก็ยังนับว่าน้อยนิดเมื่อเทียบกับประชากรทั้งหมด ยิ่งเป็นธุรกิจบริการใหม่ ยิ่งเล่าให้เห็นภาพยาก อีกทั้งเป้าหมายปลายทางที่เขาอยากไปให้ถึง คือมีบริการครอบคลุมไปยังพื้นที่จังหวัดอื่น ๆ
“ยังไม่ลงตัวเลยครับ” เขาตอบพร้อมเสียงหัวเราะ เมื่อถามถึงการทำธุรกิจนี้ที่กำลังย่างเข้าสู่ปีที่ 3
แต่ในน้ำเสียงสบาย ๆ นั้น เราสัมผัสได้ถึงความมุ่งมั่นและไม่ยอมแพ้ คงเพราะเส้นทางที่ล้มลุกคลุกคลานมาหลายครั้งก่อนหน้า ทำให้เขารับมือกับความไม่แน่นอนของธุรกิจนี้ได้ดีทีเดียว
“ถ้าเราเห็นภาพปลายทางแล้ว ค่อยหาวิธีว่าจะไต่จาก 1 ไป 10 ยังไง วันข้างหน้าคงมีอุปสรรคมากมาย เราทำได้เพียงแก้ไปเรื่อย ๆ จนเริ่มตกผลึกกับปัญหานั้น เพื่อให้ธุรกิจอยู่ได้ในระยะยาว คงมีบางจังหวะที่ต้องเอามือก่ายหน้าผาก แต่เชื่อว่าสุดท้ายก็จะผ่านไปด้วยดี”
Lessons Learned
Website : www.frycycle.com
