ภาพจากฮอกไกโดสำหรับเราคือหิมะโปรยปรายกับของหวานรสอร่อย แต่การเดินทางคราวนี้ให้มุมมองที่ต่างออกไป

เรามีโอกาสได้ร่วมศึกษาดูงานกับบริษัท ปตท. เมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา ได้ไปเยี่ยมชมหนึ่งในสถานที่ที่ช่วยให้ชีวิตประจำวันของชาวฮอกไกโดดำเนินไปอย่างราบรื่น ตั้งแต่แสงไฟส่องสว่าง ความอบอุ่นในอาคาร จนถึงมื้ออาหารแสนอร่อย นั่นคือ ‘Ishikari LNG Terminal’ สถานีรับ-ส่ง LNG ที่ดำเนินการโดย Hokkaido Gas Co., Ltd.

01

LNG (Liquefied Natural Gas) หรือก๊าซธรรมชาติเหลวเป็นพลังงานที่ใช้ตั้งแต่ภาคครัวเรือน อุตสาหกรรม ไปจนถึงสนับสนุนการผลิตไฟฟ้าในช่วงที่มีความต้องการสูง

แม้จะเป็นพลังงานจากฟอสซิล แต่ปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์และมลพิษทางอากาศต่ำกว่าถ่านหินและน้ำมัน หลายประเทศรวมถึงญี่ปุ่นจึงใช้ LNG ในช่วง ‘รอยต่อ’ ระหว่างการเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสะอาด เพราะช่วยรองรับความผันผวนของพลังงานหมุนเวียน เช่น ลมและแสงอาทิตย์

สำหรับประเทศไทยเริ่มนำเข้า LNG มาตั้งแต่ปี 2011 โดยรัฐบาลมีนโยบายผลักดันให้ไทยก้าวสู่การเป็นศูนย์กลางการค้า LNG ระดับภูมิภาค (Regional LNG Hub) ในภูมิภาคอาเซียน ปัจจุบันบ้านเราจึงมี LNG Receiving Terminal ที่ได้ดำเนินการเชิงพาณิชย์แล้ว 2 แห่ง และอีก 1 แห่งยังอยู่ระหว่างดำเนินการก่อสร้าง 

เหตุที่เราได้ไปเยือนสถานที่แห่งนี้ เพราะ ปตท. ซึ่งเป็นบริษัทพลังงานแห่งชาติที่มุ่งรักษาเสถียรภาพความมั่นคงทางพลังงานให้กับประเทศไทย กำลังตั้งเป้าสู่การเป็น Global LNG Player โดยมีกลยุทธ์ในการขยายฐานการค้าให้ครอบคลุมทั่วโลก เพื่อกระจายความเสี่ยงและเพิ่มความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการพลังงาน สอดคล้องกับการตอบโจทย์มิติพลังงาน 3 ด้าน (Energy Trilemma) ได้แก่ ความมั่นคงทางพลังงาน (Security) ความเป็นธรรมในการเข้าถึงพลังงาน (Affordability) และความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม (Sustainability) พร้อมขับเคลื่อนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และญี่ปุ่นก็เป็นประเทศที่เน้นการนำเข้าทั้งทรัพยากรและพลังงาน แต่บริหารจัดการได้ดี สถานีรับ-ส่ง LNG อย่าง Ishikari LNG Terminal จึงเป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจ

02

ยามเช้าอากาศแจ่มใส เราเดินทางจากซัปโปโรไม่นานก็ถึง Ishikari LNG Terminal หลังเดินฝ่าอากาศหนาวเข้ามาในอาคาร การบรรยายก็เริ่มต้นขึ้น

ฮอกไกโดเป็นเกาะทางตอนเหนือสุดของญี่ปุ่น ภูมิอากาศหนาวเย็น จึงต้องการพลังงานสำหรับทำความร้อนสูง ตั้งแต่การปรับอุณหภูมิในอาคารไปจนถึงการประกอบอาหาร โดยเฉพาะช่วงฤดูหนาว แต่ฮอกไกโดไม่มีท่อก๊าซเชื่อมต่อกับเกาะฮนชู ซึ่งเป็นเกาะหลักทางตอนกลางของญี่ปุ่น จึงต้องนำเข้า LNG ผ่านทางเรือ

Ishikari LNG Terminal แห่งนี้จึงเป็นมากกว่า ‘ฐานรับเชื้อเพลิง’ แต่เปรียบเสมือน ‘คลังสำรองพลังงาน’ ที่ช่วยฮอกไกโดรับมือกับความไม่แน่นอน ไม่ว่าจะเป็นภาวะอากาศรุนแรง ปัญหาด้านโลจิสติกส์ หรือความต้องการพลังงานที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และเป็นหนึ่งในกลไกที่ช่วยให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ตลอดจนชีวิตประจำวันของผู้คนดำเนินไปอย่างราบรื่น

ฐานเก็บ LNG แห่งนี้เริ่มดำเนินอย่างเป็นทางการเมื่อปี 2012 ณ Ishikari Bay New Port ซึ่งเป็นเขตท่าเรือน้ำลึกและนิคมอุตสาหกรรมสำคัญของฮอกไกโด

ข้อดีของทำเลดังกล่าว คือเหมาะแก่การขนส่งทางเรือ ทั้งนำเข้าก๊าซจากต่างประเทศ ซึ่งส่วนใหญ่นำเข้าจากออสเตรเลียเป็นหลัก และการขนส่ง LNG ไปยังภูมิภาคอื่น ๆ ในญี่ปุ่น ทั้งยังอยู่ในเขตอุตสาหกรรมที่ไม่ไกลจากตัวเมืองซัปโปโรมากนัก จึงส่งก๊าซตามท่อไปยังครัวเรือนได้สะดวก คล้ายกับท่อประปาหรือที่เรียกว่าเครือข่ายก๊าซเมือง (City Gas) รวมทั้งมีรถสำหรับขนส่งแทงก์ LNG เหลวไปตามจุดต่าง ๆ อีกด้วย

นอกจากการขนส่งหลายรูปแบบจะเป็นจุดเด่นของที่นี่แล้ว ฐานเก็บ LNG แห่งนี้ยังขยับขยายขึ้นเรื่อย ๆ นับตั้งแต่ปี 2012 ที่มีถังเก็บเพียง 1 ถัง ความจุ 180,000 ลูกบาศก์เมตร ปัจจุบันมีทั้งหมด 4 ถัง โดยความจุสูงสุดอยู่ที่ 230,000 ลูกบาศก์เมตร ตามมาด้วยการสร้างกังหันลมสำหรับผลิตกระแสไฟฟ้าที่เปิดใช้อย่างเป็นทางการเมื่อปี 2025 ที่ผ่านมา

การเพิ่มทั้งจำนวนและความจุดังกล่าว นอกจากจะสะท้อนความต้องการพลังงานในภูมิภาคที่เพิ่มขึ้นแล้ว ยังสะท้อนถึงความพยายามลดการพึ่งพาการนำเข้าแบบทันต่อการใช้ (Just-in-Time) มากเกินไป และมีพลังงานสำรองไว้ใช้ในยามฉุกเฉิน

03

‘พลังงาน’ ฟังดูเหมือนเป็นเรื่องเฉพาะทางของบางอาชีพ แต่โรงงานแห่งนี้กลับมีห้องเล็ก ๆ ที่เปิดให้เด็ก ๆ เข้ามาเยี่ยมชม เพื่อเรียนรู้กระบวนการผลิตและการใช้งาน LNG โดยเฉพาะ

ภายในห้องมีมาสคอตสีเหลืองน่ารักรับหน้าที่เป็นผู้บรรยายตัวน้อย พร้อมอินโฟกราฟิก ภาพประกอบสีสดใส เหมือนเดินเข้าในพิพิธภัณฑ์สนุก ๆ สักแห่ง

เนื้อหาทั้งหมดบอกเล่าเรื่องราวตั้งแต่แหล่งที่มาของ LNG ความแตกต่างจากพลังงานฟอสซิลชนิดอื่น ไปจนถึงอธิบายเรื่องท่อที่ออกแบบมาให้ปลอดภัยเมื่อแผ่นดินไหว แถมยังมีโซนครัวที่จำลองภาพปลายทางการใช้งาน ตลอดจนวิธีตรวจสอบความปลอดภัยในห้องครัวอีกด้วย

สถานที่แห่งนี้จึงมีบทบาททั้งด้านพลังงานและด้านการศึกษาไปพร้อมกัน เพราะช่วยให้เด็ก ๆ เข้าใจที่มาและที่ไปของสิ่งที่อยู่รอบตัว ตลอดจนมีความรู้พื้นฐานช่วยให้ติดตามข่าวสารได้อย่างเข้าใจมากขึ้น โดยไม่รู้สึกว่าเป็นเรื่องไกลตัว

แม้การเดินทางมาเยือน Ishikari LNG Terminal จะเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ แต่ก็ทำให้เราได้เห็นภาพการจัดการพลังงานว่า หัวใจไม่ได้มีเพียงเรื่องการสร้างฐานกักเก็บหรือการรับส่งพลังงานเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมาพร้อมการวางแผนอย่างรอบคอบ พร้อมทั้งการสร้างความรู้ความเข้าใจ และสร้างความตระหนักรู้ให้กับประชาชน ไม่ว่าจะเป็นเด็กหรือผู้ใหญ่ก็ตาม