เมื่อพูดถึงการทำธุรกิจให้ยั่งยืน หลายคนอาจนึกถึงการเปลี่ยนแปลงภายใน โตโยต้าที่ตั้งใจก้าวสู่สังคมเป็นกลางทางคาร์บอนมุ่งมั่นเปลี่ยนในภาพที่ใหญ่กว่านั้น

นอกจากโครงการอย่าง Pattaya Decarbonized Sustainable City ที่เปลี่ยนเมืองท่องเที่ยวอย่างพัทยาให้ยั่งยืนด้วยยานพาหนะไฟฟ้า หรือโครงการศูนย์การเรียนรู้ โตโยต้าเมืองสีเขียว อยุธยา ที่สร้างแหล่งเรียนรู้เรื่องความยั่งยืนขึ้นกลางเมืองเก่า โตโยต้ายังขยับขยายสู่การทำงานระดับประเทศ ด้วยโครงการ ‘ชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืน’ ที่เปลี่ยนชุมชนไทยให้ยั่งยืนโดยใช้องค์ความรู้เข้มข้นที่สั่งสมมาจากการทำงานหลากหลายโครงการ 

ชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืน คือรูปธรรมของการที่ธุรกิจลุกขึ้นมาเปลี่ยนสังคมให้ยั่งยืน เบื้องหลังโครงการนี้มีวิธีคิดและกระบวนการอย่างไร มาเรียนรู้ไปพร้อมกันได้เลย 

เปลี่ยนชุมชนให้ยั่งยืน

โครงการชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืน คือการพัฒนาชุมชนต้นแบบด้านสิ่งแวดล้อมและส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ชุมชน โดยหยิบยกวิธีคิดด้านการดูแลสิ่งแวดล้อมมาจากศูนย์การเรียนรู้ โตโยต้าเมืองสีเขียว อยุธยา มาประยุกต์ใช้ 

ทีมโตโยต้าประเทศไทยได้แบ่งวิธีการดูแลสิ่งแวดล้อมเป็น 4 องค์ความรู้ เพื่อให้ชุมชนเรียนรู้ได้ง่ายขึ้น ได้แก่ Clean Air การเดินทางอย่างยั่งยืน Green Village การเพิ่มพื้นที่สีเขียวและการอนุรักษ์น้ำ Zero Waste การคัดแยกและจัดการขยะครัวเรือน และ Renewable Energy การขับเคลื่อนพลังงานทดแทนในชุมชน

ทีมงานโตโยต้าประเทศไทยได้ลงพื้นที่ไปยังชุมชนที่สนใจเข้าร่วมโครงการนี้ เพื่อเข้าใจบริบทชุมชนนั้น ๆ ว่าชาวบ้านมีประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมที่อยากต่อยอดและพัฒนาเป็นกิจกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อมประเด็นไหนบ้าง แล้วเข้าไปเติมเต็มให้ได้มากที่สุด จากนั้นทีมงานจะนำไอเดียกิจกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อมของแต่ละชุมชนมาปรึกษาหารือกับผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อม เพื่อปรับแนวทางการดูแลสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม สอดคล้องกับบริบทชุมชน

เมื่อได้แนวทางการพัฒนาสิ่งแวดล้อมในชุมชน ต่อมาคือมองหาวิธีลงมือทำจริงที่ยั่งยืนที่สุด ขั้นตอนนี้จำเป็นต้องพิจารณาหลายองค์ประกอบร่วมกับชุมชน ทั้งความเข้มแข็งของทีมงานชาวบ้าน และผลกระทบทั้งเชิงบวกและเชิงลบรอบด้านที่อาจเกิดขึ้น นำองค์ความรู้การจัดการสิ่งแวดล้อมมาขยายสู่การดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมกับชุมชน เชื่อมโยงการเรียนรู้ สู่การปฏิบัติจริง หลังจากทุกฝ่ายเห็นพ้องต้องกัน ก็ถึงเวลาลงมือทำ

ดูแลสิ่งแวดล้อมแบบไม่ขัดกับวิถีชุมชน

ตัวอย่างชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืนที่น่าสนใจ คือชุมชนบ้านหนองสะแกกวน เทศบาลตำบลโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์ ที่ได้รับรางวัลในด้านสิ่งแวดล้อมมากมาย เช่น โครงการชุมชนปลอดขยะ โครงการหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง รวมไปถึงรางวัลชนะเลิศ โครงการโตโยต้าลดเมืองร้อน ด้วยมือเรา จากความพยายามในการลดก๊าซเรือนกระจกผ่านกิจกรรมต่าง ๆ

ชุมชนบ้านหนองสะแกกวนเก่งเรื่องการจัดการขยะเป็นทุนเดิม ทีมโตโยต้าจึงเข้าไปเสริมเรื่องการใช้ตะแกรงแยกและเครื่องบีบอัดขยะแบบไม่ใช้พลังงาน เพื่อให้การจัดการขยะให้เพิ่มยิ่งขึ้น ส่วนปัญหาประจำชุมชนคือเรื่องการจัดการน้ำในหน้าแล้ง โตโยต้าจึงสนับสนุนอุปกรณ์ในโครงการธนาคารน้ำใต้ดิน และติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์ให้กับประปาชุมชน ช่วยชุมชนประหยัดค่าไฟและมีน้ำประปาใช้ตลอดวัน มากกว่านั้น ยังมีการจัดเตรียมจักรยานไฟฟ้าให้บริการสำหรับผู้สูงอายุในชุมชน กรรมการชุมชน และ อสม. ใช้ในการปฏิบัติหน้าที่ในชุมชน และจักรยานปกติสำหรับเด็ก ๆ รวมถึงนักท่องเที่ยวด้วย

นอกจากโนนดินแดง อีกชุมชนที่น่าสนใจ ชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืนแห่งแรกในโครงการชุมชนยั่งยืนของโตโยต้า คือชุมชนแสมผู้ ที่ตั้งอยู่ ณ เทศบาลตําบลปากน้ำประแส จังหวัดระยอง ชุมชนแห่งนี้เป็นชุมชนแหล่งท่องเที่ยวชื่อดังที่ชาวบ้านภายในชุมชนต่างมีความตั้งใจที่อยากจะร่วมมือกันจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มาจากการเดินทางท่องเที่ยวภายในชุมชน

เมื่อสำรวจปัญหาและรับฟังความคิดเห็นในชุมชนแล้ว ทางทีมโตโยต้าและชุมชนจึงตัดสินใจสร้างศาลาชาร์จไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์จากโซลาร์เซลล์ 100% เสริมด้วยจักรยานไฟฟ้าให้คนในชุมชนและนักท่องเที่ยวได้ปั่นจักรยานใช้เดินทางท่องเที่ยวในแต่ละแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของชุมชน นอกจากนี้ยังมีการเสริมจุดแยกขยะสำหรับนักท่องเที่ยวและปลูกป่าชายเลนเพิ่มเติมด้วย

  จะเห็นได้ว่าแต่ละชุมชนมีแนวทางแตกต่างกันไปตามบริบท แต่ตั้งอยู่บนหลักการเดียวกันในการพัฒนาสิ่งแวดล้อมเพื่อชุมชนมุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอน ทั้งหมดนี้ทำให้ชุมชนต้นแบบเหล่านี้ยั่งยืนอย่างแท้จริง

จาก 1 ไปให้ถึง 60

จากจุดเริ่มต้น ถึงตอนนี้ทีมโตโยต้าร่วมพัฒนาชุมชนสู่ความยั่งยืนไปแล้วถึง 10 ชุมชนใน 10 จังหวัด ได้แก่ ระยอง เชียงใหม่ ราชบุรี บุรีรัมย์ อุดรธานี พิษณุโลก ลำพูน เชียงราย สตูล และกรุงเทพมหานคร

ในปี 2024 นี้ ทีมโตโยต้าตั้งใจสร้างชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืนต่อเนื่องให้ครบ 20 ชุมชน เป้าหมายสูงสุดคือสร้างให้ถึง 60 ชุมชน ให้เทียบเท่ากับระยะเวลากว่า 60 ปีที่โตโยต้าเข้ามาดำเนินธุรกิจในประเทศไทย เพื่อให้สังคมไทยกลายเป็นสังคมที่เป็นกลางทางคาร์บอนได้อย่างแท้จริง

การเปลี่ยนชุมชนที่แตกต่างหลากหลายอาจไม่ใช่เรื่องง่าย แต่โครงการชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืนสะท้อนให้เห็นว่า ถ้ามีความตั้งใจ เห็นถึงความสำคัญและเชื่อมโยงกันของวิถีชีวิตและสิ่งแวดล้อม รวมถึงได้รับความร่วมมือที่ดีจากทุกภาคส่วน ภาพเมืองไทยที่มีชุมชนสิ่งแวดล้อมยั่งยืนกระจายอยู่ทั่วทุกที่ก็เป็นไปได้