หากคุณเคยผ่าน ‘วัดยานนาวา’ แล้วสงสัยว่าทำไมถึงมีเจดีย์ทรงเรืออยู่กลางวัด รายการอารามบอยตอนนี้มีคำตอบ โดย ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และแขกรับเชิญพิเศษ ดร.กฤษฎ์เลิศ สัมพันธารักษ์ เจ้าของรายการพอดแคสต์ คอลัมน์ และพ็อกเกตบุ๊ก Business Family จะพาเจาะลึกวัดริมแม่น้ำเจ้าพระยาแห่งนี้ ในฐานะหลักฐานสำคัญที่สะท้อนโครงสร้างเศรษฐกิจและความสัมพันธ์ไทย-จีน ในสมัยรัชกาลที่ 3 ผ่านการสร้าง ‘เจดีย์ทรงสำเภาจีน’ ด้วยสายพระเนตรอันยาวไกลของพระมหากษัตริย์
วัดยานนาวา เป็นเป็นวัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เดิมชื่อวัดคอกควาย ก่อนจะได้รับการบูรณะและสร้างเจดีย์ทรงสำเภาในสมัยรัชกาลที่ 3 เพื่อเป็นอนุสรณ์แทนเรือสำเภาที่กำลังจะเลือนหายไปจากระบบการค้าโลก
ในยุคนั้น สยามเคยเป็นศูนย์กลางการต่อเรือสำเภาชั้นดีของภูมิภาค เพราะมีไม้คุณภาพสูง ราคาถูก และช่างฝีมือยอดเยี่ยม ขณะที่เรือสำเภาจีนได้รับสิทธิพิเศษทางการค้ากับไทยมากกว่าชาติตะวันตก จนเกิดระบบภาษีเฉพาะ เช่น ภาษีปากเรือ และ ‘อับเฉา’ ซึ่งเป็นของถ่วงเรือ เช่น ตุ๊กตาหิน เครื่องลายคราม และภาพกรอบกระจก ที่ต่อมากลายเป็นองค์ประกอบตกแต่งวัดไทยในสมัยนั้น
นอกจากนี้ยังมีความเชื่อของชาวมอญว่า สำเภาคือยานพาพระธรรมเข้าสู่สุวรรณภูมิ จึงเกิดเจดีย์ทรงสำเภาในวัดมอญหลายแห่ง เช่น วัดกลาง วัดขนอน และวัดทองนพคุณ ซึ่งยังคงหลงเหลืออยู่จนถึงปัจจุบัน
ทั้งหมดนี้ยังโยงกับเหตุการณ์สำคัญระดับโลกอย่างสนธิสัญญานานกิง ซึ่งจีนแพ้สงครามฝิ่นให้ตะวันตก เปิดเมืองท่า เปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจ และทำให้เรือสำเภาค่อย ๆ หายไปจากระบบการค้าโลก
หากคุณอยากเข้าใจว่าเศรษฐกิจไทย-จีนในยุครัชกาลที่ 3 เชื่อมโยงกับความเชื่อ การค้า การคมนาคม และศิลปกรรมอย่างไร รายการอารามบอยตอนนี้คือคำตอบ
ข้อมูลเพิ่มเติม :
- วัดยานนาวาเคยชื่อวัดคอกควาย และได้รับการยกฐานะเป็นพระอารามหลวงในสมัยรัชกาลที่ 1
- เจดีย์ทรงเรือจำลองเรือสำเภาแต้จิ๋ว มีเจดีย์แทนเสากระโดง 2 ต้น
- สำเภาเคยเป็นหัวใจของการค้าระหว่างประเทศ และได้รับสิทธิพิเศษจากจีนในสมัยราชวงศ์ชิง
- สินค้าถ่วงเรือ (อับเฉา) อย่างตุ๊กตาหินและกระเบื้องเคลือบ กลายเป็นของตกแต่งวัดไทยในรัชกาลที่ 3
- การเดินทางไปวัดยานนาวาทำได้โดยลง BTS ที่สถานีสะพานตากสิน แล้วเดินต่ออีกเพียงไม่กี่นาที
ช่วงเวลา
- 00:01:13 ที่มาของคำว่า ยานนาวา
- 00:04:13 ทำไมเรือสำเภาในชาดกต้องมีตา
- 00:07:10 ความเชื่อทางพระพุทธศาสนาที่ซ่อนอยู่ในสถาปัตยกรรมของสำเภาเจดีย์
- 00:10:54 ทำไมต้องสร้างสำเภาเจดีย์ที่วัดยานนาวา
- 00:13:10 ทำไมการค้าขายกับจีนใช้สำเภาจีนดีกว่าสำเภาไทย
- 00:16:35 หลักฐานว่าด้วยใบสั่งในรัชกาลที่ 3
- 00:20:00 ชิ้นงานประดับแบบจีนในสมัยรัชกาลที่ 3 ที่นำเข้าจากจีน
- 00:23:25 เดินเรือในแต่ละรอบต้องคุ้มค่า
- 00:25:20 กรอบภาพราคาสูงแบบจีนบนฝาผนังวัด
- 00:27:25 จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ คือจีนแพ้สงครามฝิ่นกับชาติตะวันตก
- 00:32:20 จิตรกรรมฝาผนังวัดที่ส่งผลต่อวัฒนธรรมในไทย
ดำเนินรายการ : ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล, กฤษฎ์เลิศ สัมพันธารักษ์
กำกับ : ศวิตา ศีลตระกูล
ครีเอทีฟ : กุลจิรา มุทขอนแก่น
ถ่ายภาพ : ศวิตา ศีลตระกูล
ตัดต่อ : ชไมพร เฉิน
ควบคุมการผลิต : วรัมพร ศิริสวัสดิ์
ผู้ช่วยผู้ควบคุมการผลิต : ชนกพัดชา สินอาษา
นักศึกษาฝึกงาน : ณ รัก สายเชื้อ, มนัสวี งามนิมิตรธรรม
