ช่วงปีสองปีที่ผ่านมา ผมไม่ได้เดินป่าในไทยเลย

ไม่ใช่ไม่อยากไป แต่เบื่อที่จะ ‘ไป’ 

เดี๋ยวนี้จะไปทีต้องวางแผนเหมือนไปออกรบ ทุกครั้งที่ถึงวันเปิดจอง ผมต้องนั่งเฝ้าหน้าจอเหมือนแย่งซื้อบัตรคอนเสิร์ตศิลปินดัง กดรีเฟรชจนนิ้วล้า เต็มในไม่ถึงนาที วนแบบนี้หลายเส้นทาง 

พอไปถึงก็เบียดกันเป็นแถวยาวตั้งแต่ทางขึ้น จุดชมวิวต้องต่อคิวถ่ายรูปแบบรีบ ๆ ไม่มีเวลาให้ปล่อยใจสัมผัสสายลมและวิวตรงหน้า ตามมาด้วยดราม่าในโซเชียลมีเดีย คนส่งเสียงดัง คนทิ้งขยะ คนไม่รู้มารยาทในป่า

คนอยากเงียบก็มีเหตุผล คนอยากสนุกก็มีเหตุผล 

ผมคิดไปคิดมา ปัญหาจริง ๆ อาจไม่ใช่แค่เรื่อง ‘คน’ 

มันยังมีเรื่องของ ‘สถานที่’ ด้วย

เส้นทางเดินป่าที่เปิดให้เข้าอย่างเป็นทางการในประเทศไทยมีไม่กี่แห่ง คนอยากไปเยอะ ป่าที่ให้ไปกลับมีน้อย คนก็ต้องแย่งกัน พอแย่งกันก็แออัด พอแออัดก็เกิดปัญหา วนเป็นวงจรไม่จบสิ้น

แล้วจะทำยังไง

ทางออกหนึ่งที่เป็นไปได้ คือการมีเส้นทางใหม่ ๆ เกิดขึ้น

และนั่นคือเหตุผลที่ผมมายืนอยู่ที่นี่ – ตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ในฐานะ ‘นักเดินป่ากลุ่มแรก’ ของเส้นทางที่เพิ่งถือกำเนิด

“มาเป็นหนูทดลองเส้นทางเดินป่าเส้นใหม่ไหม” พี่งบ-ธัชรวี หาริกุล ผู้ก่อตั้ง Thailand Outdoor ชวนผมสั้น ๆ

สิ่งที่ผมรู้ตอนตอบตกลงมีเพียงว่า นี่เป็นเส้นทางใหม่ที่พี่งบไปช่วยสำรวจและออกแบบให้ชุมชน ระยะทาง 25 กิโลเมตร เดิน 3 วัน 2 คืน อยู่ในอำเภอแม่สะเรียง แม่ฮ่องสอน เป็นหมู่บ้านที่อากาศดีตลอดปี ไม่มีปัญหาฝุ่นควัน เดือนเมษายนอากาศยังหนาว 

และความแน่นอนอีกอย่างที่ไม่ต้องบอกก็รู้ คือเส้นทางที่พี่งบชวนนั้นเหนื่อยแน่นอน ผมควรหาเข่ามือสองใกล้ฉันไว้ตั้งแต่ก่อนไป

จุดนัดพบคือศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดแม่ฮ่องสอน ชื่อยาวแต่หาง่าย เพราะตั้งอยู่ริมถนนสายหลักพอดี มีรถทัวร์จากกรุงเทพฯ วิ่งผ่านหน้าศูนย์ แค่บอกคนขับว่าลง ‘บ้านแม่เหาะ’ พอถึงเขาก็มาปลุกให้ลง ไม่ต้องต่อรถ ไม่ต้องเช่ารถตู้ ไม่ต้องหาคนมารับ

ผมนึกไม่ออกว่ามีเส้นทางเดินป่าที่ไหนในประเทศไทยที่สะดวกขนาดนี้อีก นั่งรถทัวร์ข้ามคืน มาถึงตอนตี 4 ครึ่ง สาย ๆ ก็แบกเป้ข้ามถนนเดินขึ้นเขาได้เลย เดินเสร็จก็กลับมาแวะอาบน้ำพักผ่อน ก่อนจะออกไปยืนรอรถกลับกรุงเทพฯ ที่จุดเดิม

หรือถ้าอยากนอนพักเอาแรงสักคืน ที่ศูนย์ฯ ก็มีที่พักหลายรูปแบบให้เลือก ทั้งบ้านพักเป็นหลัง หอพักรวม และกระท่อมกลางสวน ได้บรรยากาศกระท่อมปลายดอย มีห้องน้ำกึ่งเอาต์ดอร์ ลานก่อกองไฟ ลานกางเต็นท์ ร้านกาแฟ ร้านอาหาร ครบครัน

แค่บรรยากาศที่ศูนย์ก็คุ้มค่านั่งรถขึ้นมาแล้ว ที่นี่อยู่กลางหมู่บ้านที่ล้อมรอบด้วยภูเขา นอกจากอากาศจะเย็นสบาย ยังมีต้นไม้-ดอกไม้แปลกตาเหมือนสวนพฤกษศาสตร์ กลางศูนย์มีต้นยูคาลิปตัสอายุ 61 ปีที่เปลือกไม้มีสีเหลือบหลายเฉดเหมือนสายรุ้ง จนตอนแรกผมนึกว่าที่นี่จัดงาน Light Mapping ด้วยเหรอ

หันหลังกลับไปทางถนน มองข้ามหลังคาบ้านเรือนของชุมชนออกไป จะเห็นภูเขาลูกใหญ่ซ่อนตัวอยู่ในม่านหมอกบาง ๆ นั่นคือ ‘ดอยหัวสิงห์’ หมุดหมายแรกของเส้นทางที่ผมจะเดินในวันพรุ่งนี้

ผมเริ่มปวดเข่าขึ้นมาทันที

เช้าวันเริ่มเดิน บรรยากาศที่ศูนย์คึกคักและเต็มไปด้วยพลังงานจากทั้งเจ้าหน้าที่ในชุมชนและนักเดินป่า แตกต่างจากอากาศเย็นสบายที่ชวนให้กลับไปมุดตัวอยู่ในผ้าห่มเสียเหลือเกิน

นักเดินทางทยอยมากันครบแล้ว บางส่วนเพิ่งลงจากรถทัวร์ตอนตี 4 โดยมีพี่คนนำทางออกไปยืนรอรับตั้งแต่ฟ้ายังไม่สาง พี่เขามาเล่าให้ฟังทีหลังว่า ตื่นเต้นมาก นี่คือนักท่องเที่ยวกลุ่มแรกของเขา

ผมก็ตื่นเต้นครับพี่

แผงกั้นรถตรงป้อมยามหน้าทางเข้าศูนย์ตอนนี้ประดับดอกไม้และใบไม้ด้วยความพิถีพิถัน ดูแล้วพี่ ๆ เจ้าหน้าที่คงตั้งใจจะใช้แทนริบบิ้นเปิดงาน ตรงหน้าริบบิ้นมี กำนันประเสริฐ ใสสะอาด ผู้นำชุมชนที่ออกมากล่าวต้อนรับ และขอฝากเนื้อฝากตัวเส้นทางเดินป่าน้องใหม่นี้กับพวกเรา 

ริบบิ้นใบไม้ถูกยกขึ้นแล้ว 

เป็นสัญญาณปล่อยตัวของนักเดินป่ากลุ่มแรก บนเส้นทางเดินป่าชุมชนแม่เหาะ

พวกเราเรียงแถวกันเดินข้ามถนนจากศูนย์เข้าสู่ชุมชนที่ตอนนี้ยืนเป็นเจ้าบ้าน ตั้งแผงขายของต้อนรับอยู่ ทั้งร้านขายขนม ร้านข้าวหมูทอด ร้านน้ำ เส้นทางเดินไม่ยาว แต่เราใช้เวลาแวะซื้อกันนานอยู่ กว่าจะพ้นบ้านเรือนจนมาถึงสวนหลังบ้านหรือก็คือตีนเขาสู่ดอยหัวสิงห์ เป้าหมายของเราในวันนี้

ป่าอยู่ใกล้บ้านจนน่าอิจฉา

ใกล้จนเป็นเหมือนสวนสาธารณะประจำหมู่บ้าน เป็นแปลงผักสวนครัวที่ขึ้นมาเก็บพืชผักกลับไปทำอาหารกินได้ และใกล้จนเป็นกระทั่งสุสานของชุมชน

ตลอดทางที่นั่งรถมา มีสิ่งหนึ่งที่ผมสังเกตเห็น

ที่นี่ไม่มีภูเขาหัวโล้น

ไม่มีไร่ข้าวโพดเรียงรายจนชินตาเหมือนที่อื่นในภาคเหนือ 

มีแต่ภูเขาสีเขียวสดตลอดสองข้างทาง ผมรู้สึกเหมือนกำลังล่องเรืออยู่กลางคลื่นทะเลต้นไม้สีเขียวเข้ม ที่เรียงเป็นคลื่นระลอกแล้วระลอกเล่า

“ที่นี่ไม่มีการปลูกข้าวโพดครับ” กำนันประเสริฐ ผู้ดูแลชุมชนและหนึ่งในคนที่ตั้งใจเปิดเส้นทางเดินป่าแม่เหาะตอบคำถามที่ค้างคาในหัวผมมาตั้งแต่ลงรถ “เราคุยกันในชุมชนมา 23 ปีแล้วว่าจะไม่ให้ปลูก”

23 ปี ไม่ใช่เวลาสั้น ๆ

กำนันประเสริฐเล่าว่า ถ้าปลูกข้าวโพด ป่าจะหายแน่นอน เพราะมันต้องใช้พื้นที่กว้างมาก ชุมชนจึงตกลงกันว่าจะปลูกพืชอย่างอื่นแทน เช่น ถั่วแดง กาแฟ กะหล่ำปลี มะเขือเทศ ฟักทอง

ฟังดูง่าย แต่ผมรู้ว่ามันไม่ง่าย การทำให้คนทั้งชุมชนยอมสละรายได้ระยะสั้นเพื่อรักษาป่าระยะยาว ต้องมีกฎระเบียบที่ชัดเจนและบังคับใช้จริง รวมถึงใช้ทั้งความเข้าใจและความไว้วางใจของคนในชุมชน

ผลลัพธ์คือพื้นที่นี้ไม่มีปัญหาเรื่องฝุ่นหมอกควัน ไม่มีไฟป่ามาหลายปี เพราะชุมชนช่วยกันเฝ้าระวัง ถ้ามีไฟป่าเกิดขึ้น ชาวบ้านจะรีบเข้าไปดับให้เร็วที่สุด แถมพื้นที่ความสูง 1,100 เมตรยังอยู่เหนือระดับหมอกควันจากพื้นที่รอบข้าง อากาศที่บ้านแม่เหาะจึงดีตลอดทั้งปี

“ตอนมาสำรวจเส้นทางครั้งแรกเมื่อเดือนเมษายน พี่ยังต้องนั่งผิงไฟอยู่เลย หนาวมาก” พี่งบยืนยัน

นี่อาจเป็นที่เดียวในภาคเหนือที่มาเที่ยวได้ทั้งปีโดยไม่ต้องเป็นห่วงเรื่องฝุ่นควัน

ทางชันตั้งแต่ก้าวแรก

โชคดีที่ต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา อากาศเย็น ทางชันแต่ไม่ร้อน แถมยังมีดอกไม้แปลกตาให้ชมเรื่อย ๆ แทรกไปกับต้นกาแฟของชาวบ้าน

เดินได้ไม่ถึงชั่วโมงก็เห็นแล้วว่าป่านี้สมบูรณ์ขนาดไหน

นี่แค่เริ่มต้น พี่คนนำทางบอกว่า ถ้ามาช่วงหน้าร้อน นอกจากดอกไม้ ยังมีผลเบอร์รีป่าข้างทางให้เก็บกิน ในหมู่บ้านก็มีคนทำไวน์จากผลไม้และกาแฟพวกนี้ด้วย 

เราลัดเลาะขึ้นไปเรื่อย ๆ จนถึงยอดดอยหัวสิงห์ ตรงหน้าคือวิวขุนเขาและสายหมอกที่โอบล้อมเป็นวงกว้างเหมือนชามก๋วยเตี๋ยว ขณะที่กำลังซดสายหมอกอย่างเอร็ดอร่อย ตรงกลางก้นถ้วยก็ปรากฏหมู่บ้านแม่เหาะที่เราเพิ่งเดินขึ้นมา

ผมว่าผมกำลังหิว 

ลงมาจากยอดจุดชมวิวไม่ไกล เราก็แวะพักนั่งกินข้าวเติมแรงกัน ก่อนจะเจอของจริงในช่วงบ่าย 

เส้นทางต่อจากนี้คือการบุกเบิกทางใหม่ที่ยังไม่เคยมีใครเดินมาก่อน

ทางรกชัฏขึ้นอย่างเห็นได้ชัด พี่คนนำทางต้องหยิบมีดพร้ามาฟันเปิดทางเป็นระยะ บางช่วงชันจนต้องใช้มือจับกิ่งไม้เพื่อดึงตัวขึ้น บางช่วงลาดลงจนต้องจิกนิ้วเท้าจนแทบจะทะลุรองเท้า

นี่คือความหมายของคำว่า ‘หนูทดลอง’ 

พี่งบเล่าให้ฟังว่า ตอนมาสำรวจครั้งแรกกับชุมชน ชาวบ้านยังนึกไม่ออกว่าเส้นทางเดินป่าควรเป็นอย่างไร ควรให้คนเดินไปเจออะไรบ้าง เดินบนถนนได้ไหม

“ตามหลักการเดินป่า ทางเดินที่ดีที่สุดคือทางบนสันเขา เพราะไม่ต้องขึ้นลงเยอะ ซึ่งมันก็คือทางเดินเก่าของชาวบ้านนั่นแหละ แต่ตอนนี้เขาทำเป็นถนนไปแล้ว เพราะฉะนั้นเราก็ต้องหลบถนน ต้องเลาะข้างเขาแทน ทางแคบและเอียงกว่า แต่เป็นธรรมชาติกว่า” 

ด้วยความที่เป็นเส้นทางใหม่ และมีการลองทางใหม่กว่าตอนสำรวจ กว่าจะถึงจุดแคมป์แรกที่ดอยหม้อนึ่ง ความมืดก็ปกคลุมทุกอย่างแล้ว

ผมมาถึงเป็นกลุ่มท้าย ๆ ทันทีที่เท้าซ้ายก้าวเข้าโซนแคมป์ ผมวางกระเป๋าแล้วกางเต็นท์ทันที ตอนนี้ร่างกายผมเข้าสู่โหมดประหยัดพลังงาน ขีดเหลือง 20% ผมต้องรีบทำทุกอย่างให้เสร็จแล้วเอนตัวก่อนเข้าโหมดขีดแดง

แต่ถึงจะพร้อมล้มตัวลงนอนแค่ไหน เสียงไม้ปะทุ กลิ่นควันจาง ๆ อากาศเย็น ๆ และเสียงพูดคุยรอบกองไฟ ก็ดึงให้ผมลุกออกมาจากเต็นท์จนได้

ตั้งแคมป์แล้วไม่ล้อมวงข้างกองไฟ มันก็ไม่ใช่การตั้งแคมป์

การนั่งล้อมวงรอบกองไฟ คือกิจกรรมที่ผมชอบเป็นอันดับต้น ๆ ในช่วงเวลาของการเดินป่า

การได้พูดคุยและบ่นถึงความยากลำบากที่พบเจอตลอดวัน เป็นเหมือนการปลดปล่อยความเหนื่อยออกไปจากตัว ร่วมแบ่งปันความเหนื่อยนั้นกับเพื่อนร่วมทาง และแชร์เรื่องสนุกเป็นพลังให้แก่กัน

ในความเงียบของป่ามีเพียงเสียงกองไฟและเสียงพูดคุยของนักเดินป่ากับชาวบ้านเพียงกลุ่มเดียว ถ้าไปที่อื่นที่คนเยอะ ๆ อาจจะเจอดราม่าจากการแย่งจุดกางเต็นท์ ทิ้งขยะ ความแออัด เสียงดังแบบไม่เกรงใจกัน

ผมเคยถามพี่งบว่า จะแก้ปัญหาพวกนี้ยังไง

“ต้องมี 3 เรื่องประกอบกัน” พี่งบตอบผม “หนึ่ง คือการจัดการที่ดี จำกัดจำนวนคนให้เหมาะสม สอง คือวัฒนธรรม การประพฤติตัวของคนที่ใช้เส้นทางร่วมกัน สาม คือต้องมีเส้นทางเยอะกว่านี้”

พี่งบถามต่อว่า คำว่า ‘วัฒนธรรม’ คืออะไร

ผมตอบว่า การที่คนหมู่มากทำ เห็นชอบร่วมกัน และยึดถือสิ่งนั้น

“และทำตาม ๆ กันโดยไม่ต้องเขียนเป็นกฎ เพราะฉะนั้น มันต้องทำโดยคนหมู่มาก ถ้าเรามีเส้นทางแบบนี้มากขึ้นเรื่อย ๆ และมีคนมาเดิน มาเรียนรู้ มันก็จะเกิดวัฒนธรรมขึ้น

“ที่นี่รับแค่กลุ่มเดียวต่อวัน มา 2 คนก็เดินแค่ 2 คน จ่ายเยอะหน่อยแต่ได้เดินจริง ๆ ได้มาเห็นของจริง พี่อยากให้มีเส้นทางแบบนี้เยอะขึ้น คนจะได้ไม่ต้องไปแย่งกันที่เดียว”

ในคืนนั้นพี่งบบอกกับพวกเราว่า 

“แด่เรา และผู้ที่เป็นเหมือนเรา ซึ่งมีน้อยนัก” 

ประโยคนั้นติดอยู่ในหัวผมข้ามคืน

วันที่ 2 สายฝนเคาะเต็นท์ปลุกผมให้ตื่นด้วยเสียงเปาะแปะตั้งแต่ฟ้ายังไม่สาง

บรรยากาศรอบแคมป์ถูกปกคลุมด้วยหมอกขาว เห็นเพียงเงาต้นไม้ตั้งเรียงอย่างลึกลับ

ผมแง้มเต็นท์เล็กน้อยพอให้มองเห็นหมอกและรับไอฝน พร้อมจิบชาร้อน ๆ ไม่ต้องรีบไปไหน ไม่ต้องแย่งจุดถ่ายรูป ไม่มีเสียงรบกวนใด ๆ

แต่รอจนชาหมดไป 3 แก้ว ฝนก็ยังไม่หยุด ผมยัดเต็นท์เปียก ๆ ลงเป้ รู้สึกเหมือนแบกน้ำขึ้นเขา

สายฝนที่ตกลงมาทำให้ทางที่ชันอยู่แล้วยากขึ้นอีกหลายเท่า พื้นกลายเป็นโคลนสีน้ำตาลเหลว ๆ เหมือนบราวนี่ลาวาไส้ทะลัก ดูแล้วคนทำน่าจะใส่ช็อกโกแลตเยอะไปหน่อย มันเลยทะลักมาตั้งแต่ยอดเขาจนเดินลงมาเป็นกิโลแล้วก็ยังไม่หมด 

ระหว่างทางลงผมได้ยินเสียงกรีดร้องเป็นระยะจากด้านหน้าบ้าง ด้านหลังบ้าง ถึงแม้จะมองไม่เห็นเพราะต้นไม้บังอยู่ ก็รู้ได้ว่ามีคนลื่นล้มลงไปนั่งบนโคลนแล้ว แน่นอนว่าคนอ่อนทางลงแบบผมก็ไม่พ้นต้องร้องกรี๊ดเหมือนกัน

พี่เอ๊ะ คนนำทาง ต้องมาเดินประคองผมอยู่นาน

พี่เขาเคยไปทำงานเกษตรที่ญี่ปุ่น 2 รอบ แล้วกลับมาอยู่บ้านเกิด

“ตอนแรกผมไม่เข้าใจว่าคนเมืองจะมาเดินป่าแบบไหน” พี่เอ๊ะเล่า “พวกผมมันคนดอย อยู่บนเขามาตั้งแต่เกิด เดินป่าไปทำงาน เดินป่าหาอาหาร เป็นเรื่องปกติ การที่คนเมืองยอมจ่ายเงินมาลำบากแบบนี้ น่าจะต้องมีความหมายอะไรสักอย่างสินะ”

พี่เอ๊ะถามตรง ๆ ว่า พวกผมมาเดินป่ากันทำไม

หลายคนในกลุ่มตอบคนละแบบ บางคนอยากออกกำลังกาย บางคนอยากหนีความวุ่นวาย บางคนอยากท้าทายตัวเอง

ผมเองก็รู้สึกว่ามีคำตอบอยู่ในใจ แต่อธิบายออกมาไม่ถูก

ทำไมถึงยอมลำบาก ทำไมถึงยอมเหนื่อย ทำไมถึงยอมจ่ายเงินมาเดินในโคลน ลื่นล้ม เปียกฝน แทนที่จะนอนตากแอร์อยู่ในเมือง

คำตอบมันไม่ชัด แต่ความรู้สึกมันชัด

ผมรู้แค่ว่าผมมีความสุข

ช่วงบ่ายพวกเราเดินผ่านดงทาก ทากบนขาคงยังไม่ทันอิ่มเลือดก็เจอป้ายไม้ปักอยู่

‘ป่าอนุรักษ์’

พี่งบอธิบายว่า ชุมชนแม่เหาะแบ่งพื้นที่ป่าออกเป็น 3 ส่วน

ส่วนแรกคือ ‘ป่าบวช’ หรือป่าสงวน ห้ามทำการเกษตร ห้ามตัดไม้ ห้ามล่าสัตว์ทุกชนิด ห้ามแตะต้อง พื้นที่ประมาณ 600 ไร่

ส่วนที่ 2 คือ ‘ป่าอนุรักษ์’ ที่เรากำลังจะเดินเข้าไป ห้ามตัดไม้ แต่ล่าสัตว์ได้ตามจำเป็น

ส่วนที่ 3 คือพื้นที่ทำกิน ตัดไม้ใช้สอยได้ ทำการเกษตรได้

“ที่นี่มีพื้นที่ป่า 70 เปอร์เซ็นต์ ใช้เป็นพื้นที่ทำกินแค่ 30 เปอร์เซ็นต์” พี่งบบอก “นี่คือการจัดการที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดเท่าที่ผมเคยเห็น เขาควบคุมการใช้ประโยชน์ได้จริง จะล่าเก้ง ล่าหมูก็ทำ แต่มันไม่เคยหมด เพราะใช้เท่าที่จำเป็น”

ทันทีที่เดินเข้าไปในป่าอนุรักษ์ ความเย็นก็โอบกายทันที

ต้นไม้สูงทะมึนแผ่ใบเขียวเข้มบดบังทั้งแสงและฝน พื้นชุ่มไปด้วยน้ำ ชื้น ๆ เหมือนป่าดิบในภาคใต้ จนไม่คิดว่าตัวเองกำลังเดินอยู่บนดอยในแม่ฮ่องสอน

เราเดินไปอย่างเงียบ ๆ เพราะต้องตั้งสมาธิกับเส้นทางตรงหน้า ทางลงบราวนี่เมื่อเช้าว่ายากแล้ว ทางข้างเขาแคบ ๆ ลาดเอียงลงข้างแบบเละโคลนตอนนี้ยากยิ่งกว่า 

กว่าจะมาถึงจุดพักสุดท้ายที่ลำธารก่อนขึ้นดอย ผมก็ใช้ข้อเท้า ใช้แรงขา และใช้น้ำดื่มไปหมดถัง

ระหว่างนั่งแช่เท้าในลำธารเย็น ๆ ให้พอหายระบม ผมมองไปรอบ ๆ จุดพัก ตอนนี้คนที่ ‘หมด’ ไม่ได้มีแค่ผม เพื่อนร่วมทางกระจายตัวกันไปใช้พื้นที่ของตัวเองตามลำธาร บางคนกำลังเติมน้ำดื่มอยู่ตรงต้นน้ำ บางคนนั่งแช่เท้าเหมือนผม บางคนลงไปแช่ทั้งตัว ทุกคนอยู่ไม่ใกล้กันจนเบียดเสียด แต่ก็ไม่ไกลจนห่างเหิน แค่แบ่งพื้นที่เป็นสัดส่วนแล้วใช้เวลาร่วมกัน โดยไม่รบกวนกัน

ธรรมชาติไม่จำเป็นต้องแย่งชิง

ถ้ามีมากพอ

เนินสุดท้าย แต่ผมแทบไม่เหลือแรง

การพักที่ลำธารก่อนหน้าเติมแบตให้ผมได้ไม่พอ หรือไม่งั้นแบตผมก็คงเสื่อมไปแล้วจากการใช้งานหนัก มันถึงได้หมดเร็วขนาดนี้

ทุกครั้งที่ผมเดินขึ้นมาถึงจุดที่คิดว่าถึงแล้ว ก็มีเนินถัดไปรออยู่ แล้วก็รออยู่ ถัดจากนั้นก็ยังมีรออยู่อีก

บรรยากาศรอบตัวเริ่มมืดลงเรื่อย ๆ ด้วยความที่พื้นที่ตรงนี้เป็นป่าทึบ แสงส่องไม่ค่อยถึงอยู่แล้ว ยิ่งทำให้รู้สึกเหมือนเป็นเวลากลางคืน

วันนี้ผมไม่ได้เห็นพระอาทิตย์ตกอีกแล้วสินะ

ขณะที่กำลังเดินจ๋อย ๆ อยู่ ๆ ฟ้าก็สว่างสดใสขึ้นมา เหมือนผมเพิ่งโผล่พ้นน้ำขึ้นมาเห็นท้องฟ้า หลังจากจมอยู่ในทะเลที่มืดมิดมานาน

ผมหลุดออกมาจากป่าทึบแล้ว 

ภาพตรงหน้าคือแสงสีทองที่แทรกตัวออกมาจากหมู่เมฆ ฉายแสงเป็นฉากหลังให้กับเพื่อน ๆ ที่เดินมาถึงก่อน ซึ่งตอนนี้กำลังจับจองเลือกที่กางเต็นท์ของตัวเองกัน

ผมไม่มีแรงและเวลาเดินไปถึงจุดชมวิวที่ปลายทางหรือเดินเลือกหาที่กางเต็นท์สวย ๆ

แต่นั่นไม่จำเป็นเลย

แค่ช่วงเวลานี้ ผมกำลังยืนอยู่ตรงนี้ ยืนอยู่ตรงหน้าช่วงเวลาที่สวยงามของธรรมชาติและผู้คนเหล่านี้ แค่นี้ก็เติมเต็มมากแล้ว

กองไฟและวงล้อมของผู้คนในคืนนั้นยังมีเสียงหัวเราะเหมือนเมื่อวาน แม้ว่าวันนี้ทุกคนจะหมดแรงไปกับเส้นทางวันที่ 2 ต่างกันตรงที่กลางกองไฟตอนนี้มีหมูย่างทั้งตัวที่พี่ ๆ คนนำทางแบกขึ้นมาเพื่อเป็นมื้อพิเศษ สำหรับนักเดินป่าที่มาถึงที่นี่เป็นกลุ่มแรก

รสชาติของหมูย่างในคืนนั้นที่หมักด้วยเครื่องปรุงชื่อประสบการณ์ เพื่อนร่วมทาง ภูเขาในม่านหมอก และแสงอาทิตย์ยามเย็นนั้น อร่อยจริง ๆ

เช้าวันสุดท้าย สายหมอกยังคงอยู่กับผมเหมือนทุกวัน

เป็นอันว่าผมอดดูพระอาทิตย์ขึ้นทั้ง 2 วัน แต่ไม่เป็นไร เพราะมันจะเป็นข้ออ้างให้ผมกลับมาอีก

ระยะทางวันนี้พวกเราเดินกันแค่ 5 กิโลเมตรก็จะถึงทางออกที่ชาวบ้านเอารถมารอรับ สบายละ ผมคิดในใจ 

เช้านั้นพวกเราเลยไม่ต้องเร่งรีบนัก หลังจากทำอาหาร เก็บเต็นท์ และตรวจดูให้แน่ใจว่าไม่ได้ทิ้งอะไรไว้ในธรรมชาติ ก็เริ่มออกเดิน

แค่เริ่มก็เจอทางชัน ผมประมาทเกินไป 2 วันที่ผ่านมาไม่เคยมีคำว่าสบาย แล้วจะคาดหวังอะไรกับวันที่ 3 

เนินลูกสุดท้ายตั้งอยู่หลังจุดกางเต็นท์ในระยะที่เดินไม่ไกล แต่ความชันไม่ต้องพูดถึง

พี่ ๆ คนนำทางเรียกมันว่า ‘เนินส่งแขก’ ใครจะลงก็ต้องผ่านทางนี้กันทุกคน

และแน่นอนว่าผมไม่ควรคาดหวังมากเกินไป หลังจากขึ้นถึงยอด ผมก็ยังเห็นเนินถัดไป และเนินถัดไปเรียงกันรออยู่ตรงหน้า ผมทำใจ แล้วค่อย ๆ เดินตามสันเขาที่เรียงร้อยกันไปเรื่อย ๆ ผ่านทางแคบบ้าง กว้างบ้าง ลงบ้าง ชันขึ้นบ้าง

ในขณะที่คิดว่าเดินมาขนาดนี้ คงไม่มีทางชันกว่านี้อีกแล้ว เนินสุดท้ายก็รอต้อนรับผมด้วยความชันแบบที่ต้องห้อยเชือกเอาไว้ปีนเลยทีเดียว

ในที่สุดผมก็มายืนอยู่บนยอดดอยที่สูงที่สุดในทริป ดอยแม่โถ 360 องศา ถ้าฟ้าเปิดจะเห็นวิวได้รอบตัว ทั้งฝั่งแม่ฮ่องสอนและเชียงใหม่

แต่วันนี้ได้เห็นแต่หมอก

กำนันชี้ให้ดูว่า ฝั่งโน้นมีไร่ข้าวโพด ป่าไม่ค่อยมีแล้ว มันจะโล้น ส่วนฝั่งนี้เป็นป่าทึบ สมบูรณ์มาก

เป็นเส้นแบ่งที่ชัดเจน ระหว่างป่าที่มีคนดูแล กับป่าที่ไม่มีคนดูแล

ระหว่างทางลง ผมผ่านเข้าไปในดงต้นไม้ที่รูปร่างดูแปลกตา

ทุกต้นเรียงกันเป็นระเบียบ มีหญ้าปกคลุม กิ่งก้านและบรรยากาศเงียบเชียบราวกับฉากป่าแม่มดในนิทาน

 ผมกำลังจะพูดว่าสวยจัง แต่พี่งบพูดขึ้นมาก่อน

“ต้นไม้พวกนี้คือ กระถินณรงค์ เอเลียนสปีชีส์ที่หน่วยงานเอามาปลูกไว้เมื่อหลายสิบปีก่อน”

ผมมองต้นไม้พวกนั้นอีกครั้ง ขนาดมันไม่ใหญ่โตเมื่อเทียบกับอายุ

“ไม้พวกนี้ไม่ให้ประโยชน์อะไรกับพื้นที่ ไม่มีอาหารให้สัตว์ป่า ชาวบ้านเอาไปใช้ก็ไม่ได้”

ต้นไม้ที่อยู่ในป่าใหญ่ผืนเดียวกัน แต่ไม่เชื่อมโยงกับสิ่งใดเลย 

ผมเดินผ่านดงต้นไม้ที่เห็นแก่ตัวต่อมาอีกไม่นานก็เข้าสู่เขตป่าบวช พื้นที่ที่ชาวบ้านสงวนไว้ไม่ให้ใครแตะต้อง เพื่อรักษาเป็นป่าต้นน้ำ

โซนนี้อาจดูไม่สวยแปลกตาเหมือนดงกระถินณรงค์ แต่ผมรู้สึกได้ถึงความเป็น ‘ป่า’ ที่คุ้นเคย

ในเขตป่าบวชมีต้นไม้หลากชนิด ทั้งต้นเล็ก ต้นใหญ่ มีผล มีใบ ปะปนเคียงข้างกัน พอลองเงี่ยหูฟังก็มีเสียงนก เสียงแมลงก้องไปทั่ว บนพื้นมีร่องรอยสัตว์ที่อาศัยอยู่ที่นี่ มีการพึ่งพาอาศัยกันของชีวิตมากมาย

รวมถึงผู้คน

ชาวบ้านใช้ป่าอนุรักษ์หาอาหาร ใช้พื้นที่ทำกินปลูกพืช และรักษาป่าบวชไว้เป็นแหล่งต้นน้ำ ทุกส่วนเชื่อมโยง พึ่งพา และตอบแทนกัน

ป่าที่แท้จริงมีการพึ่งพาอาศัยกันของสรรพสิ่ง นั่นรวมถึงคนที่ใช้ชีวิตอยู่กับป่าด้วย

ก่อนลงจากดอย กำนันประเสริฐพูดทิ้งท้ายว่า อยากให้เส้นทางเดินป่าบ้านแม่เหาะเป็นที่รู้จัก ไม่ใช่เพื่อให้คนมาเยอะ ๆ แต่เพื่อให้ชาวบ้านมีรายได้จากป่าที่พวกเขาดูแลมาตลอด

ตลอด 23 ปีที่ชุมชนแม่เหาะรักษาป่า รักษาน้ำจากป่าต้นน้ำ และรักษาอากาศที่บริสุทธิ์ 

การเปิดเส้นทางเดินป่าคือการตอบแทนความพยายามนั้น

มันคือรายได้ที่เกิดขึ้นเพราะ ‘ป่ายังอยู่’ ไม่ใช่รายได้ที่ต้องแลกมาด้วยการทำลายป่า

เส้นทางนี้คือผลงานชั่วชีวิตของคนทั้งชุมชน และพวกเขาเปิดให้คนนอกเข้ามาเดินชม

ในที่สุด หลังพ้นเขตป่าบวช ผมก็เดินออกมาถึงพื้นที่นา มองไปไม่ไกลมีรถชาวบ้านจอดรอรับกลับ พร้อมรอยยิ้มอย่างภาคภูมิใจ เหมือนเด็กที่กำลังอวดผลงาน

มองย้อนกลับไปทางภูเขาที่เพิ่งลงมา หมอกยังคงปกคลุม วิว 360 องศาที่ว่าสวยมากนั้นผมยังไม่ได้เห็น แต่ได้อย่างอื่นกลับมา 

ผมนึกถึงคำถามของพี่เอ๊ะว่า คนเมืองมาเดินป่าทำไม และนึกถึงประโยคของพี่งบในคืนแรก