สวัสดีคุณผู้อ่านทุกท่าน 

ปีใหม่ พ.ศ. 2569 มานี้ ยังไม่ได้สวัสดีพวกคุณเลย จึงขอถือโอกาสสวัสดีปีใหม่ ขอถือเป็นปีใหม่แบบจีนแล้วกันค่ะ มันจะได้ไม่รู้สึกเลตเท่าไหร่ เพราะถ้านับตามปีใหม่สากลที่นับวันตามสุริยคติ มันเลตมาเดือนกว่าแล้ว สายไปค่ะ หน้าหมา

แต่ถ้านับตามจันทรคติ จะมีประเพณีวันสิ้นปี-ขึ้นปีใหม่ตามแบบจีนค่ะ คือ ‘ตรุษจีน’ นั่นเอง ซึ่งจะเป็นวันขึ้นปีใหม่กันในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ส่วนที่เราจะเห็นคนส่วนใหญ่ไหว้กันในวันไหว้ มันคือ New Year’s Eve นะคะ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 เป็นวันสิ้นปี 

เทศกาลปีใหม่ของจีนนี่สนุกนะคะ จริง ๆ แล้วกินเวลาเกือบทั้งเดือน Supplier และลูกค้าที่เป็นชาวจีนจะเริ่มหยุดกันตั้งแต่ต้นกุมภาพันธ์ เปิดทำการอีกทีมีนาคมเลยค่ะ (ทำให้เหล่าคนที่ไม่ได้หยุดไปด้วย ต้องทำงานล่วงหน้ากันไฟลุก โว้ย) 

ถือว่าเป็น Vacation ที่เยอะชนะเลิศอยู่ค่ะ 

เอาล่ะ พูดถึงตรุษจีน ของคู่กับช่วงนี้นอกจากวันหยุดและอั่งเปา ยังมีอีกหนึ่งสิ่งที่คู่กันอย่างหนัก คือ ‘การไหว้’ ที่มีหลายอย่าง หลายวัน และจริง ๆ แล้วต้องไหว้มากมาย 

ตั้งแต่ส่งเจ้ากลับสวรรค์ (ซิ้งเจียที) ขอบคุณพระเจ้า (เสี่ยซิ้ง แปลตรงตัวเลยค่ะ เสี่ย คือขอบคุณ ซิ้ง คือพระเจ้า) ชิวอิก (วันเริ่มของการเปลี่ยนปี เป็นวันตรุษจีน) ซึ่งจะฉลองกันแบบอยู่ในเทศกาลปีใหม่ถึง 15 วันเต็ม วันสุดท้ายเรียก จับโหงว (แปลตรงตัวคือ 15 ค่ะ)

ทั้งหมดนี้หาข้อมูลได้ทั่วไปเลยค่ะ เสิร์ชคำเหล่านี้ได้เลย

ของไหว้ขณะนี้มีเป็นเซตให้ทุกอย่าง แยกเสร็จสรรพ ทั้งเจ้าที่ บรรพบุรุษ หรือไฉ่สิ่งเอี๊ย กะทัดรัด ง่ายดาย ไม่ต้องพับเอง

การไหว้ตรุษจีนเป็นการไหว้ที่มาราธอนมาก ถ้าจะให้ครบ ต้องใช้ความเข้าใจอย่างสูง แต่พอรู้แล้วก็สนุกนะคะ ทำให้อยากไหว้ให้ครบให้ได้เลย เพราะมีความหมายทั้งหมด เนิร์ดอย่างฉันชอบอยู่แล้ว เดี๋ยววันไหนจะเล่าให้ฟังค่ะ 

 ใด ๆ ก็ตามตัวฉันเองพยายามทำความเข้าใจถึงที่มาทั้งหลายที่บรรพบุรุษเคยทำ เพราะว่ามันคือส่วนหนึ่งที่หล่อหลอมเรามาหลายต่อหลายเจเนอเรชันแล้ว เข้าใจความคิดของคนรุ่นก่อนหน้าหรือวิถีปฏิบัติของครอบครัวเรา เพื่อเป็นคำตอบของสิ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน 

อย่างการที่ต้องมี ซิ้งเจียที (การส่งเทพเจ้าในบ้านของเราขึ้นสวรรค์ เพื่อไปรายงานความประพฤติของเรา เราเลยไหว้ด้วยขนมที่เหนียวหนึบ เทพเจ้าที่กินจะได้มีขนมเหนียวหนึบปิดปากไว้ เปิดปากไม่ได้ ไม่รายงานความประพฤติของเรา อืม ถือว่าเหนือกว่าการติดสินบนไปมากค่ะ) 

ทำให้เข้าใจถึงการตัดสินใจบางอย่าง อย่างเช่นถิ่นคนจีนมักมีกระดูกในตู้มากมายที่ไม่ยอมบอก ได้แต่เก็บไว้ในตระกูลและไม่ยอมแก้ปัญหา เช่น รุ่นอาม่าดิฉัน ถ้าบ้านไหนมีลูกปัญญาอ่อนหรือเป็นบ้า เขาจะเก็บไว้บนชั้น 2 ของบ้าน ไม่ยอมให้ไปไหน เป็นความลับของบ้าน เพียงแต่ที่รู้ส่วนใหญ่จะมาจากบ้านที่ติดกัน ได้ยินเสียงโวยวายออกมา 

ฉันถามอาม่าและญาติผู้ใหญ่ว่าทำไมไม่พาไปหาหมอ พอเขาตอบมาจึงเริ่มเข้าใจ เขาตอบว่า “ขนาดเทพเจ้ายังไม่อยากให้รู้เรื่องไม่ดีในบ้านเลย เพราะฉะนั้น คนนอกทั่วไปไม่ต้องรู้จะดีที่สุด”

น่าเสียดายเหมือนกันค่ะ เพราะตอนนี้การไหว้ต่าง ๆ เริ่มหายหรือลดทอนไปเยอะ เกิดการผลัดเปลี่ยน เจเนอเรชันของผู้กุมอำนาจในการนำไหว้ ในที่นี้หมายถึงผู้กำกับสิ่งที่จะไหว้ วิธีไหว้ วันไหว้ ของที่จะไหว้ จากอาม่าที่เป็นรุ่นอพยพมาจากเมืองจีนเริ่มล้มหายตายจาก ความรู้เรื่องประเพณีจริง ๆ เริ่มหายไป แทนที่ด้วยคนรุ่นหลังที่ลดทอนลง เพราะส่วนหนึ่งเกิดในเมืองไทย ความเข้มข้นของการไหว้ลดน้อยลง ผสมการไหว้อื่น ๆ ลงไปมากมาย เหลือหลัก ๆ คือไหว้ใน New Year’s Eve หรือวันไหว้ของชาวจีน

มองไปรอบตัว ผู้นำไหว้รุ่นใหม่หรือไม่ก็รุ่นออริจินอลที่ลดการไหว้ครบ ๆ ให้มินิมอลลงถือว่าเป็นกลุ่มใหญ่เลย Mind Their Own Business! เรื่องของเขา เราใส่ใจ ครั้งนี้จึงขอเสนอการไหว้ตรุษจีนที่เปลี่ยนไป ผู้นำไหว้ ผู้ไหว้ ก็เปลี่ยนด้วย 

และมันประยุกต์ไปในทางที่น่าสนใจจริง ๆ นะคุณ 

ทุกอย่างเริ่มจากคำว่า ‘อี้ซือ’ เป็นคำภาษาจีน เริ่มจากรุ่นหม่าม้าของชั้นที่เริ่มลดของไหว้และธรรมเนียมการไหว้ลง 

คำนี้เริ่มได้ยินมากขึ้น ในช่วงที่การไหว้ลดทอนลง มักได้ยินจากทุกบ้านที่ประยุกต์และลดทอนการไหว้ตรุษจีนลง คล้ายกับเป็นมนต์ที่ท่องไว้ตอนที่จะเปลี่ยนจากการไหว้เต็มสูบเป็นการลดทอนและประยุกต์ 

เจ๊ ซ. เป็นผู้นำในการไหว้ตรุษจีนแบบมินิมอลในย่านของฉัน เวลาจะไปไหว้ที่ศาลเจ้าใกล้บ้าน เราจะเห็นว่าบ้านอื่นไหว้อะไรบ้าง มนุษย์เป็นสิ่งที่ต้องการแข่งขันตลอดเวลา การไหว้ที่อลังการก็คือการแข่งขันความอู้ฟู่กันชนิดหนึ่ง 

บ้านฉันก็ไม่เว้น

เจ๊ ซ. ที่ผูกขาดการเป็นผู้ชนะเหรียญทองแห่งการไหว้ แกเกิดรามือขึ้นมาค่ะ จากโหงวแซ (ขอแทรกวิชาการไหว้เจ้า 101 เล่าให้คร่าว ๆ คือเราจะไหว้เนื้อสัตว์ ผลไม้ ขนม กับเทพเจ้าหรือบรรพบุรุษ ความสูงสุดเลอค่าที่สุดคืออย่างละ 5 อย่าง เรียกว่า โหงวแซ (โหงวแปลว่า 5 ) ไก่ทั้งตัว เป็ดต้องมา กุ้งต้องมี แอปเปิลแพง ๆ ขนมเยอะมาก กลายเป็นไหว้ซาแซ ซึ่งก็คือการลดลงเหลือไหว้ 3 อย่าง) 

เจ๊ ซ. เปิดบทสนทนาด้วยคำว่า “ปีนี้อี้ซือ ๆ นะ” ก่อนฉันจะสวัสดีด้วยซ้ำ 

ฉันถามเจ๊ ซ. ว่าทำไมถึงลดเหลือซาแซ แกบอกว่าที่ต้องลดเพราะลูกสาวแต่งออกไปแล้ว ไหว้เยอะก็ไม่มีคนช่วยกิน ไม่มีคนช่วยเตรียม 

อืม ฉันเข้าใจได้ที่ลดลง กำลังจะเริ่มสลดตามแก แต่ก็ฉุกคิดได้ว่าลูกสาวแกแต่งออก แต่ลูกแกยังอยู่ด้วยอีก 4 คน พร้อมกับญาติและลูกน้องอีกหลายคน ขณะกำลังนึก แกก็โพล่งออกมาว่าที่ลดการไหว้ เพราะเดี๋ยวนี้มีชุดไหว้ที่จัดมาเลย ลูกแกซื้อมาให้จากห้าง ง่ายกว่ามาก มันเล็กแต่มีครบชุด รวมถึงกระดาษเงินกระดาษทองด้วย เพียงแต่เกิดการดีไซน์ที่เล็กลงเฉย ๆ ทำให้หิ้วง่าย ไหว้ง่าย เพราะแกถ่อไปซื้อในตลาดเก่าไม่ไหวจริง ๆ 

คำตอบที่ได้น่าสนใจ และเริ่มจากเจ๊ ซ. อีกหลายเจ๊ก็เริ่มทำตาม ลามมาบ้านฉันด้วย 

เมื่อมีอุปสงค์ก็มีอุปทาน หลายภัตตาคารย่านคนจีนจึงเริ่มมีดิลิเวอรีเช้าวันไหว้เลยด้วย ลองหาดูนะคะ มีเยอะอยู่ อร่อยด้วย 

ถือว่าเป็นการดีไซน์ที่ลดทอนแต่ครบถ้วน รวมถึงสะดวกสบาย เข้าถึงทุกวงการ รวมถึงวงการการไหว้ 

มาถามคนเจนฯ ล่าสุดอย่าง น้อง ก. หลานเล็กสุดของร้านลูกปืนย่านคลองถม อายุเพียง 11 ปี เขากลับตอบว่า ชอบการไหว้ตรุษจีนแบบเดิมที่มีประทัดและเผากระดาษเยอะ ๆ หน้าบ้าน เข้าใจได้ค่ะ อย่าว่าแต่เด็กเลย ฉันเองที่เป็นผู้ใหญ่ก็ชอบ เพียงแต่แม่แกบอกว่า PM 2.5 เยอะมากแล้ว ปีนี้ไม่เผา 

ส่วน เจ๊ ห. ที่เริ่มต้องเป็นผู้นำไหว้รุ่นต่อเพราะแต่งงานมีลูกแล้ว อายุย่างเข้าเลข 4 รวมถึงหม่าม้าแกที่เป็นผู้นำไหว้ตอนนี้ป่วย เจ๊ ห. ซึ่งเป็นพี่คนโตสุดในบ้านเลยจะจัดการ ถ้าไม่ไหว้เลยเพราะหม่าม้าป่วยจะรู้สึกแปลก ๆ กัน เจ๊ ห. เลยต้องเป็นท่านผู้นำ 

ฉันเห็นแล้วสนุกดี แต่เจ๊ ห.น่าจะปวดหัว เพราะแกเป็นผู้นำไหว้ที่อำนาจการไหว้ยังไม่เบ็ดเสร็จ หม่าม้ายังคงแทรกแซงอยู่เกือบทุกอณู แข็งใจสู้บอกขั้นตอนการไหว้ให้ฟังว่า 

เจ๊ ห. บอกว่าขั้นตอนมีมากมายไม่รู้จบ ถ้าเอาให้ถูกจริง ๆ คือตั้งแต่ทิศที่ตั้งโต๊ะไหว้ ฤกษ์ไหว้ การจัดวางของไหว้ เพราะหม่าม้าแกรู้จริง แกเชื่อจริง ๆ จัง ๆ ว่าธุรกิจที่รุ่งเรืองอยู่ได้เพราะการไหว้ตรุษจีนที่ถูกต้อง 

ที่แน่ ๆ ปีนี้ไฉ่สิ่งเอี๊ยมาทางทิศใต้ ตั้งโต๊ะไหว้ได้ตอน New Year’s Eve (คืนวันที่ 16 ย่าง 17)

ถามเจ๊ ห. ว่า ตกลงตอนนี้รู้จริงหรือยัง เจ๊บอกว่ายัง แต่เพื่อให้เกิดสันติภาพ เจ๊จะยอมหม่าม้า ไม่นำไหว้แล้ว เป็นมือเท้าให้แทน ที่สำคัญคือเมื่อเจ๊ ห. คิดว่าจะประยุกต์ใช้ไก่ทอดร้านแฟรนไชส์สีแดง การค้าก็สะดุดขึ้นมา เลยคิดจะไหว้เต็มสูบ เจ๊ ห. ถามหม่าม้าอย่างละเอียดและบันทึกเอาไว้ เพราะหม่าม้าบังคับว่าต้องจด แกบอกว่าถ้าแกตายไปทุกอย่างจะหายหมดตามตัวแกเลย ปีนี้เลยเป็นปีที่บ้าน เจ๊ ห. ไหว้ใหญ่สุดในย่าน

การไหว้แบบชุดใหญ่จริง ๆ จัง ๆ หนึ่งในตัวตัดสินคือส้ม ถ้าอลังการคือบ้านนี้เอาจริง กับการเอากระดาษเงินกระดาษทองมาพับเองเป็นรูปเงินจีน กระดาษที่ต้องเอาไปพับหน้าตาแบบนี้

แอบเห็นด้วยอย่างหนึ่งว่า ถามผู้ใหญ่ในบ้านเกี่ยวกับที่มา ประเพณี ชีวิตแต่หนหลังของท่าน หรือเรื่องราวของตระกูลไว้ก็ดีนะคุณ รวมถึงสูตรอาหารด้วย การรู้เรื่องรากของเราดีนะคุณ เป็นทางเลือกที่แนะนำอย่างหนึ่ง

แต่ก็มีที่ไม่ไหว้ตรุษจีนเลยเหมือนกัน ไม่เชื่อแบบ Completely เพราะว่าสิ้นเปลืองทั้งแรงงานและทรัพย์สิน ซึ่งก็เกิดขึ้นไม่น้อย นั่นก็เป็นทางเลือกหนึ่ง  

หรือบางบ้านก็เลือกไหว้ตรุษจีนตามแบบฉบับตัวเอง ไหว้แต่ผลไม้ก็มี ไปศาลเจ้าอย่างเดียวก็มี 

ตรุษจีนปีนี้กินเวลา 15 วัน เป็นเทศกาลที่เกิดจากการฉลองการเปลี่ยนปี คุณเลือกได้ว่าจะเข้าร่วมหรือไม่ หรือเข้าร่วมแบบไหนก็ได้ ไม่ว่าจะเลือกอย่างไหน ตรุษจีนถือเป็นเทศกาลที่สนุกนะ และขอให้ทุกคนมีความสุขค่ะ 

ซินเจียอยู่อี่ ซินนี้ฮวดไช้ 

ภาพ : ธัญญา แกลโกศล