นุ่ม-วรพชร วงษ์เจริญ คืออดีตวิศวกรซอฟต์แวร์ที่ตั้งใจจะทำงานจนถึงวัยเกษียณ แต่อาการออฟฟิศซินโดรมของเธอรุนแรงเกินกว่าจะนั่งโต๊ะทำงานเช้าจรดเย็นได้อย่างเก่า ชีวิตจึงพลิกผันให้กลับมาอยู่บ้านที่จันทบุรี
เมื่อได้คลุกคลีกับสวนอีกครั้ง นุ่มพบว่าชาวสวนเมืองจันท์ฯ มักมีรายได้เพียงฤดูเก็บเกี่ยวมังคุดและทุเรียน ซึ่งการบริหารเงินก้อนใหญ่ให้พอใช้ตลอดปี ทั้งไม่ง่ายและไม่มั่นคง เธอจึงนำ ‘ส้มมะปี๊ด’ พืชปลูกแซมในสวนมาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ในชื่อแบรนด์ ‘แรบบิทจันท์’
6 ปีผ่านไป เกษตรกรหลายคนมีรายได้เพิ่มเติมระหว่างปี คนรุ่นใหม่ไปจนถึงวัยเกษียณเริ่มกลับบ้านมาปลูกส้มมะปี๊ดเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
หากทุกอย่างง่ายดาย เรื่องราวในบทความคงจบลงเพียงเท่านี้
แต่ความเป็นจริง การต่อยอดผลผลิตการเกษตรมีความท้าทายหลายอย่าง โดยเฉพาะการทำให้ขายได้ตลอด โดยไม่ขาดตลาดหรือล้นตลาด
“เราเป็นลูกหลานเกษตรกร เรารู้ว่ามันเจ็บและเครียดแค่ไหนกับการปลูกแล้วไม่มีที่ขาย การให้ความหวัง แต่สุดท้ายไม่มีที่ไป เราตั้งใจว่าจะไม่ให้เกิดเหตุการณ์แบบนั้น” เธอเอ่ยอย่างนุ่มนวล แต่แฝงความมุ่งมั่น
เรื่องราวของแรบบิทจันท์จึงน่าเรียนรู้ โดยเฉพาะแง่มุมการหาสมดุลระหว่าง ‘ผลผลิต’ กับ ‘ความต้องการตลาด’ เพื่อให้เกษตรกรไม่ต้องปลูกเก้อ และธุรกิจเติบโตไปพร้อมมิตรสหายชาวสวนจันทบุรี
มองหาโอกาสและตลาดให้เจอ
ส้มมะปี๊ดมีรสชาติคล้ายส้มผสมมะนาว ยิ่งปลูกที่เมืองจันท์ฯ ยิ่งได้รสหอมหวานเป็นพิเศษ
เดิมทีชาวจันทบุรีมักปลูกไว้ข้างครัวหรือปลูกแซมในสวน เพราะไม่ค่อยมีใครนำไปขาย ส่วนมากจะใช้ผสมน้ำพริก บีบเติมรสก๋วยเตี๋ยว ไปจนถึงคั้นสดใส่แก้วเป็นเมนูเครื่องดื่มแสนสดชื่น จนนักท่องเที่ยวติดใจอยากซื้อกลับบ้านหลายหน แต่ตอนนั้นยังไม่มีคนทำน้ำส้มมะปี๊ดที่เก็บรักษาได้นาน นุ่มจึงนำช่องว่างนี้มาพัฒนาต่อเป็นน้ำส้มมะปี๊ดพาสเจอร์ไรซ์ที่เก็บได้นานถึง 2 สัปดาห์ และสเตริไลซ์ที่เก็บได้ 1 ปี โดยไม่เสียรสชาติ แล้วเริ่มวางขายที่หน้าร้านกาแฟและร้านผักออร์แกนิกของที่บ้าน
ระหว่างนั้น เธอกำลังมองหาเมนูใหม่ ๆ ให้ร้านสภากาแฟที่บ้านอยู่พอดี เธอจึงนำน้ำส้มมะปี๊ดที่มีมาผสมกับเครื่องดื่ม ทั้งกาแฟ โซดา เมนูปั่น กลายเป็นโอกาสใหม่ที่ผลตอบรับดีเกินคาด และเป็นหัวใจสำคัญให้แรบบิทจันท์เติบโตอย่างก้าวกระโดด
ปัจจุบันแรบบิทจันท์จึงมีลูกค้าทั้งกลุ่มที่ซื้อไปดื่มและกลุ่มที่ซื้อไปผสมเครื่องดื่มชนิดอื่น โดยค่อย ๆ ขยายจากการขายหน้าร้านตัวเอง สู่ช่องทางออนไลน์ ร้านค้าท้องถิ่น คาเฟ่ ตลาดจริงใจในท็อปส์ ซูเปอร์มาร์เก็ต ร้านกาแฟพันธุ์ไทย ไปจนถึงเซ็นทรัล แจ้งวัฒนะ
ข้อดีของส้มมะปี๊ดคือปลูกได้ตลอดทั้งปี และใช้เวลารอเก็บเกี่ยวประมาณ 6 เดือน ตอบโจทย์การขยับขยายธุรกิจทั้งในแง่ปริมาณ และการต่อยอดออกมาเป็นสารพัดผลิตภัณฑ์ เช่น สลีปปิงมาสก์ เซรั่ม สบู่เหลว สเปรย์ดับกลิ่นเท้า ไปจนถึงน้ำมันหอมระเหย
ไม่รู้เรื่องไหน ให้ไปหาผู้เชี่ยวชาญ
แม้ไม่เคยทำธุรกิจ แต่ใช่ว่านุ่มจะนับหนึ่งใหม่เสียทีเดียว เพราะนุ่มเคยทำงานสายซอฟต์แวร์ในตำแหน่งที่ได้บริหารและวางกลยุทธ์ สิ่งที่เธอเคยทำมาตลอดจึงไม่สูญเปล่า
“ถ้าเราทํางานสายซอฟแวร์อย่างเดียว พอมาทําธุรกิจอาจจะไม่ได้ไปเร็วขนาดนี้ แต่โชคดีที่บริษัทให้โอกาสเราได้ทำเรื่องการบริหาร คิดกลยุทธ์ต่าง ๆ เราเลยเอามาปรับใช้ได้ด้วย
“อย่างพวก Software ERP เชื่อมโยงมาตั้งแต่ระบบตั้งต้น วัตถุดิบ การผลิต บัญชี ต้นทุน การตลาด CRM ทุกอย่างรวมอยู่ในนั้นอยู่แล้ว เราเลยได้เอาสิ่งที่ใช้ในที่ทํางานเดิมมาทําธุรกิจเราด้วยได้ มีช่วงก่อตั้งจดทะเบียนบริษัท เรางงกับเอกสารและการจดทะเบียนหลายอย่าง แต่พอผ่านมาได้ก็เข้าใจมากขึ้น”
ส่วนเรื่องไหนที่ไม่รู้ นุ่มก็ตามหา ‘ผู้รู้’ เพื่อขอความช่วยเหลือ เช่น การแปรรูปที่ร่วมกับมหาวิทยาลัยและแล็บอีกหลายแห่ง ตลอดจนการเข้าร่วมโครงการอบรมหรือสนับสนุนผู้ประกอบการ
“ถามให้เยอะ อะไรที่เราไม่รู้ก็อาศัยการถามผู้เชี่ยวชาญ หลายองค์กรในไทย ทั้งภาครัฐและเอกชน พร้อมสนับสนุนผู้ประกอบการเยอะมาก เราเข้าโครงการสตาร์ทอัพของทางมหาวิทยาลัย ของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) และโครงการประกวดที่ถ้าเราเข้ารอบไปก็จะได้คําปรึกษาจากที่ปรึกษาแบบ 1 ต่อ 1 เป็นทางลัดอย่างหนึ่งที่ทําให้เราเรียนรู้แล้วไปได้เร็วขึ้น”
คาดเดาธรรมชาติไม่ได้ ก็ใช้การวางแผนเข้าช่วย
เมื่อเกษตรกรรมขึ้นอยู่กับธรรมชาติ ความท้าทายจึงเป็นความเสถียรของผลผลิตที่ต้องพอดีต่อความต้องการของตลาด นุ่มจึงรับมือเรื่องนี้ด้วยการบันทึกข้อมูลอย่างเป็นระบบ
“เราทําตัวเลขกันทุก 3 เดือน มีไฟล์ตารางบน Google Drive เลยว่าฝั่งนุ่มใช้ผลผลิตเท่าไร ตอนนี้มีใครปลูกบ้าง และประเมินว่ามีผลผลิตเฉลี่ยต่อเดือนเท่าไร เช่น อาทิตย์หน้าป้าคนนี้จะเก็บได้ 200 กิโลกรัม ส่งได้วันไหนเราก็จะไปลงตารางวันนั้น หรือบางคนมีแค่ 10 กิโลกรัม แต่ถ้าไม่ส่งวันนี้มันจะร่วงแล้วนะ ถ้านิดเดียวแบบนี้อาจจะพอแทรกได้ แต่ต้องเป็นอันที่ไม่ไหวจริง ๆ นะ เราจะบริหารจัดการกันอย่างนี้ เพราะส้มมะปี๊ดมีทั้งปี แต่ไม่ได้มีทุกเดือน ทุกวัน
“เรามีเครือข่ายเกษตรกรอยู่ด้วยกันเยอะ เราจะคอยถามว่าเดือนนี้ของใครติดดอก ของใครอยู่ในระยะไหน จึงคาดคะเน สับหว่างกันได้เพื่อให้ส่งได้ครบทุกวัน บวกกับคุณพ่อเราเป็นนักวิชาการสายการเกษตร ตําแหน่งล่าสุดของเขาคือที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เวลาประชุมเราก็ให้คุณพ่อเข้ามาแลกเปลี่ยนความรู้ ให้คำแนะนำกันได้ เพราะตอนนี้มีเด็กรุ่นใหม่มาทํากันเยอะ เด็กจบปริญญาตรีเขากลับมาเก็บส้มมะปี๊ดขาย บางทีพ่อเขาเก็บผลไม้หลักในสวน แล้วยกส้มมะปี๊ดให้ลูกเก็บแทนก็มี”
กำไรทางใจและความสัมพันธ์
อีกสิ่งหนึ่งที่ดูเหมือนจะไม่เกี่ยวนัก แต่กลับเป็นกุญแจสำคัญของแผนการทำงาน นั่นคือ ‘ความสัมพันธ์ต่อผู้คน’
“ข้อดีของคนต่างจังหวัดคือเราถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน เวลานัดประชุมเราเจอกันที่ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติโป่งแรดที่คุณพ่อก่อตั้ง นุ่มก็จะมีก๋วยเตี๋ยวผัดปู มีน้ำส้มมะปี๊ดไว้ให้ทานกัน ส่วนคนที่มาก็จะหิ้วนู่นนี่นั่นติดไม้ติดมือมาฝาก เป็นความสุขเหมือนไปงานบุญบ้านเพื่อนแล้วเราต้องหิ้วของกินไปด้วย
“พอบรรยากาศเป็นแบบนี้เราเลยคุยกันง่าย ใครปลูกเพิ่มเราก็จะบอกว่าอย่าเพิ่งปลูกเยอะนะ เพราะเราใช้เงินสดในมือซื้อเขา แต่เราก็แอบกดดันว่าเศรษฐกิจวันข้างหน้าจะเป็นอย่างไร หรือถ้าช่วงหน้าผลไม้ แรงงานขาดแคลน ส่วนใหญ่จะไปตัดทุเรียนกันเพราะเงินก้อนใหญ่กว่า เราเข้าใจแต่ก็จะฝากเขาจัดสรรตารางคิว ให้บอกแต่เนิ่น ๆ เพราะทุกอย่างเป็นการวางแผนเพื่อต่อยอดออกมาเป็นผลิตภัณฑ์
“ส่วนใหญ่เราจะวางตัวเลขไว้ล่วงหน้า 2 เดือนอยู่แล้ว บางครั้งเราเอาสต็อกออกมาผลิตหมด จนเครียดถึงขั้นว่า ถ้าวัตถุดิบหมดแล้ว เราจะเอาของที่ไหนไปส่งเขา เพราะบางที่เซ็นสัญญาไว้แล้ว แต่การคุยกับเกษตรกรอย่างสม่ำเสมอทำให้แก้ไขปัญหามาได้ทุกครั้ง
“ส่วนใหญ่เราคุยกันด้วยข้อมูล ไม่ได้ทำธุรกิจแล้วเอากำไรอย่างเดียว สิ่งที่เราทําคือมองผลผลิตเขาว่ามีเท่าไหร่ แล้วไปทําตลาดเพื่อรองรับให้ได้มากที่สุด แม้จะกดดัน แต่มีความสุขนะ ทุกวันนี้เราหยุดไม่ได้ เพราะคนข้างหลังปลูกกันเยอะมาก”
ความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นของผู้ปลูกและแบรนด์ คล้ายว่าจะถูกส่งต่อไปยังลูกค้าที่ด้วยเช่นกัน หลายคนจึงอยากอุดหนุนซ้ำ ๆ เพราะความใส่ใจดุจญาติมิตร ทั้งน้ำเสียงที่เล่าเรื่องในเพจ บ้างก็แถมผลไม้อื่น ๆ ติดไปให้ลูกค้า หรือหากเกิดความผิดพลาดก็รับผิดชอบด้วยความใส่ใจและทันท่วงที
“เรามองว่าเราคือคนหนึ่งที่มีเพื่อน พอเพื่อนอยากได้อะไรแล้วเราตอบความต้องการตรงนั้นได้โดยที่มิตรภาพยังอยู่ จึงเป็นส่วนหนึ่งให้ลูกค้ายังอยู่กับเรา ลูกค้าน่ารัก รีวิวให้กันอย่างจริงใจ บางครั้งลูกค้าไม่ได้โทรมาสั่งนะ โทรมาคุยด้วยเฉย ๆ (หัวเราะ) เรื่องแบบนี้ก็เป็นความสุขดี”
จากพืชปลูกเสริม สู่ของดีเมืองจันท์ฯ
ปัจจุบัน ‘ส้มมะปี๊ด’ ขยับจากพืชปลูกแซมในสวนมาเป็นพืชที่สร้างรายได้ สร้างความสุข และความภาคภูมิใจให้กับเกษตรกรหลายคนรวมถึงตัวนุ่มเอง
“ไอเดียแรกของแรบบิทจันท์เริ่มจากเราอยากให้เกษตรกรมีรายได้ทั้งปี เลยเลือกส้มมะปี๊ดขึ้นมา พอไปทํามา จากธุรกิจที่มองว่าเล็กกลับไม่เล็ก มันขยายเติบโตไปเรื่อย ๆ
“พอย้อนไปดูงบบริษัทปีแรก ตัวเลขน่ารักมาก รายได้ 600,000 กว่าบาท แต่ปีที่แล้วเราปิดตัวเลขกันไปที่ 8 หลัก
“เคยมีคุณลุงคนหนึ่งเอาผลผลิตมาส่ง แต่ลุงคนนี้ไม่รับเงินโอนเพราะกลัวมิจฉาชีพ จึงเอามาส่งไว้แล้วรอมาเก็บทีเดียวตอนสิ้นเดือน สรุปลุงได้เงินไป 80,000 บาท เลยเป็นโมเดลที่ทําให้เห็นว่า ส้มมะปี๊ดสร้างรายได้จริง ๆ คนที่อายุ 50 – 60 ปี เกษียณแล้วออกมาขายส้มมะปี๊ดเลี้ยงชีพได้ก็มี”
เป้าหมายถัดไปของนุ่มคือการทำให้ ‘น้ำส้มมะปี๊ด’ เป็นมากกว่าพืชที่สร้างรายได้ แต่มี GI (Geographical Indications) บ่งบอกว่าเป็นเอกลักษณ์ประจำจังหวัด เป็นรสชาติที่ชิมแล้วนึกถึงจันทบุรี แล้วพัฒนาขยับขยายต่อไปได้เรื่อย ๆ เพื่อรองรับการปลูกของเกษตรกร
“การที่เกษตรกรปลูกเยอะ นุ่มจึงต้องเร่งการเติบโตด้วยเช่นกัน ถ้าไปเจอกับแบรนด์ใหญ่ ๆ เราต้องเซ็นสัญญานะ ถ้าคนข้างหลังวัตถุดิบไม่เพียงพอ เราก็เสี่ยงเหมือนกัน ถ้ามองตัวเราคนเดียว เราไม่ได้ต้องการใช้เงินเยอะขนาดนั้น แต่เพราะยังมีคนข้างหลังจึงต้องเร่งขยาย ซึ่งเราภูมิใจที่ปีปีหนึ่ง เราสร้างรายได้ให้เกษตรกร และเขาพูดได้อย่างภูมิใจด้วยว่า ปลูกส้มมะปี๊ดมาขายให้แบรนด์แรบบิทจันท์ เวลาไปกินร้านนี้ก็เห็นน้ำมะปี๊ดของเขาวางอยู่ด้วย บวกกับสภาพแวดล้อม สังคมที่เราอยู่ด้วยกัน ด้วยความเป็นมิตรภาพที่เรารับได้มาทั้งหมดนี้แหละ ทําให้เรามีแรงใจที่จะไปต่ออยู่เสมอ”
Facebook : Rabbit Chan : แรบบิทจันท์ ส้มมะปี๊ด Organic Farm Mapeed,Calammansi
