“ฉันคงเป็นคนที่มีความสุขมาก เพราะไม่เคยคิดมาก่อนเลยว่า ความสุขคืออะไร”

มาซาโกะ วากามิยะ (Masako Wakamiya) ตอบพวกเราพร้อมรอยยิ้มและเสียงหัวเราะ เมื่อถูกถามว่า ความสุขในวัยนี้คืออะไร เธอมักจะได้รับคำนำหน้าชื่อจากสื่อมวลชนไม่ว่าจากประเทศไหน ๆ ว่า ‘คุณยาย’ เพราะตอนนี้เธออายุ 89 ปี และเป็นเจ้าของสถิตินักพัฒนาแอปพลิเคชันที่อายุมากที่สุดในโลก

The Cloud ได้รับคำเชิญจากสถานกงสุลใหญ่ ณ เมืองฟูกูโอกะ ประเทศญี่ปุ่น มาร่วมการประชุม The Active Aging Consortium in Asia Pacific (ACAP) หัวข้อ Towards Global Active Aging: Lesson Learned from Fukuoka ระหว่างวันที่ 17 – 19 มีนาคม พ.ศ. 2568 อธิบายง่าย ๆ ก็คือการประชุมเรื่องสูงวัยอย่างมีพลัง โดยเรียนรู้จากกรณีศึกษาของเมืองฟูกูโอกะ นั่นก็คือโครงการ Fukuoka 100 หรือ 100 โครงการที่จะช่วยให้ประชาชนมีอายุถึง 100 ปี ซึ่งเราจะมีบทความและวิดีโอให้ได้ชมกันในเร็ว ๆ นี้

วิทยากรดาวเด่นของการประชุมครั้งนี้ คือคุณยายมาซาโกะ เมื่อวานเธออยู่ในงานที่ฮอกไกโด พรุ่งนี้เธอต้องไปร่วมงานที่โยโกฮามา เดือนหน้าต้องไปสิงคโปร์และไต้หวัน เธอได้รับเชิญให้ไปบรรยายทั่วประเทศและทั่วโลก

เธอยินดีที่จะพูดคุยกับสื่อมวลชนจากประเทศไทย 

01

“ฉันชื่อ มาซาโกะ วากามิยะ เกิดเดือนเมษายน ปี 1935 เดือนหน้าจะอายุ 90 ปี” คุณยายเริ่มต้นแนะนำตัวเป็นภาษาอังกฤษ หลังจากนั้นเธอขอเล่าเป็นภาษาญี่ปุ่น โดยมี คุณกนกวรรณ เกตุชัยมาศ รองกงสุลใหญ่ สถานกงสุลใหญ่ ณ เมืองฟูกูโอกะ รับหน้าที่เป็นล่ามกิตติมศักดิ์ช่วยแปลเป็นภาษาไทยให้

ปัจจุบันคุณยายอาศัยอยู่ที่เมืองฟูจิซาวะ จังหวัดคานากาวะ ประเทศญี่ปุ่น เธอเกิดที่โตเกียวในยุคก่อนที่ญี่ปุ่นจะเข้าร่วมสงคราม เธอยังมีรูปถ่ายของตัวเองสมัยเรียนประถมศึกษาปีที่ 1 กำลังสร้างหลุมหลบภัยทางอากาศในสวนหลังบ้าน

หลังสงครามสิ้นสุดลงและเธอเรียนจบชั้นมัธยมปลายก็ได้ทำงานในธนาคาร ประมาณปี 1954 มือขวาของเธอมีปัญหาเล็กน้อย ใช้งานได้ไม่คล่องมาตั้งแต่กำเนิด จึงมีปัญหากับการใช้ลูกคิดและการนับธนบัตรในยุคแรก พอธนาคารเริ่มเปลี่ยนมาใช้เครื่องคิดเลขและเครื่องนับธนบัตร งานของเธอก็สะดวกขึ้นมาก

คุณยายมาซาโกะเริ่มใช้คอมพิวเตอร์ครั้งแรกตอนอายุ 58 ปี มันช่วยให้เธอใช้มือทำงานน้อยลง เธอจึงมีความสุขกับการใช้เทคโนโลยีมาก คุณยายสนใจเรียนรู้ที่จะใช้คอมพิวเตอร์อย่างจริงจังหลังเกษียณ ในยุค 90 ทีแรกเธอคิดว่าจะได้ใช้ชีวิตสบาย ๆ แต่กลับไม่ใช่แบบนั้น เพราะต้องดูแลคุณแม่ จึงรู้สึกเหมือนถูกขังอยู่ในบ้านทั้งวัน ออกไปไหนไม่ได้ ยากมากที่จะได้สังสรรค์กับเพื่อน ๆ คอมพิวเตอร์คือสิ่งที่ทำให้เธอมีกำลังใจ เพราะใช้มันติดต่อกับเพื่อน ๆ ได้

กลางยุค 90 คอมพิวเตอร์ยังไม่เป็นมิตรกับผู้ใช้มากนัก มีแต่ผู้ที่ชื่นชอบและชาวเนิร์ดเท่านั้นที่ซื้อคอมพิวเตอร์ การเรียนรู้ก็ยาก ไม่มีหนังสือและหลักสูตรสอน แต่เธอก็พยายามเรียนรู้ด้วยการถามจากผู้ที่เชี่ยวชาญ โดยเน้นไปที่การใช้งานระบบรับส่งข้อความ เพื่อใช้สื่อสารกับเพื่อน ๆ

เธอใช้เวลา 3 เดือนในการตั้งค่าคอมพิวเตอร์ ซึ่งเธอได้พูดถึงชีวิตช่วงนั้นในงาน TEDxTokyo 2014 ว่า

“หน้าของฉันเต็มไปด้วยเหงื่อและน้ำตา”

จากนั้นเธอก็เรียนรู้การใช้งานคอมพิวเตอร์ PC ของ Microsoft แล้วเปลี่ยนมาเป็นเครื่อง Mac ของ Apple และ iPhone

02

“เมื่อ 10 ปีก่อน สมาร์ตโฟนไม่ได้เป็นมิตรกับคนสูงวัย” คุณยายเล่าถึงจุดเริ่มต้นในการลุกขึ้นมาพัฒนาแอปพลิเคชัน “คนสูงวัยคงไปปรับฮาร์ดแวร์ไม่ได้ แต่ฉันได้ยินว่าใคร ๆ ก็เขียนแอปฯ ได้ ยุคนั้นไม่มีแอปฯ สำหรับคนสูงวัยเลย ตอนแรกฉันขอให้วัยรุ่นช่วยทำ แต่เขาบอกว่า ไม่รู้ว่าคนสูงวัยชอบอะไร ฉันเลยต้องลุกขึ้นมาทำเอง”

คุณยายมาซาโกะจึงเรียนรู้การเขียนแอปพลิเคชันด้วยตัวเองและถามจากคนรู้จัก สงสัยจุดไหนก็ถ่ายรูปแล้วส่งอีเมลไปหา ซึ่งต้องใช้เวลาพอสมควรในการรอคำตอบ

“ในญี่ปุ่นมีแอปฯ เกมเยอะ แต่ไม่มีเกมที่ทำขึ้นมาเพื่อผู้สูงวัยเลย เล่นยังไงก็แพ้เด็ก ๆ เพราะมือแห้งเลยใช้นิ้วแตะหน้าจอไม่สะดวกเท่าไหร่ ตาก็ไม่ไว ฉันเลยอยากทำเกมสำหรับผู้สูงวัย เป็นเกมที่ผู้สูงวัยจะเล่นชนะวัยรุ่น”

คุณยายจึงทำแอปฯ เกมที่ชื่อ hinadan (ฮินะดัง) มีที่มาจากเทศกาลวันเด็กผู้หญิงที่จัดทุกวันที่ 3 มีนาคมของทุกปี ‘ฮินะ’ คือชื่อเรียกตุ๊กตาประเภทหนึ่งของญี่ปุ่น ‘ดัง’ หมายถึงลำดับชั้น เกมนี้ให้ผู้เล่นเรียงตุ๊กตาฮินะ 12 ตัวตามตำแหน่งและลำดับชั้นให้ถูกต้อง เพื่อช่วยฝึกสมองและเพิ่มทักษะความจำให้ผู้สูงวัย คุณยายพัฒนาเกมสำเร็จในปี 2016 ตอนที่มีอายุ 82 ปี ปัจจุบันมีคนดาวน์โหลดเกมนี้ไปแล้วว่า 100,000 ครั้ง

วันหนึ่งคุณยายมาซาโกะได้รับอีเมลจากสำนักงานใหญ่ของ Apple ในสหรัฐอเมริกา แจ้งว่า ทิม คุก ซีอีโอของ Apple ต้องการขอพบ ทำให้เธอได้ร่วมงาน Worldwide Developers Conference (WWDC) ของ Apple ที่สหรัฐอเมริกาในปี 2017 และได้เป็นเจ้าของสถิตินักพัฒนาแอปพลิเคชันที่อายุมากที่สุดในโลก

คุณยายใช้โอกาสนั้นบอก ทิม คุก ว่า หน้าจอสมาร์ตโฟนในปัจจุบันใช้งานยากเพียงใดสำหรับผู้สูงอายุ และได้รับคำตอบจากซีอีโอว่า “โอเค ผมจะจัดการเอง” พร้อมกับการโอบกอดอย่างอบอุ่น

03

ปัจจุบันคุณยายมาซาโกะเป็นรองประธาน Mellow Club เว็บไซต์เครือข่ายสังคมออนไลน์สำหรับผู้สูงอายุ (เธอเป็นหนึ่งในทีมที่บุกเบิกมาตั้งแต่แรก) เป็นประธาน Broadband School Association องค์กรไม่แสวงหากำไรที่สนับสนุนให้ผู้สูงอายุได้ใช้อุปกรณ์ดิจิทัล เป็นผู้เชี่ยวชาญของ Council for Designing 100-Year Life Society ของรัฐบาลญี่ปุ่น ขับเคลื่อนงานเชิงนโยบายที่จะสนับสนุนการเรียนรู้หลังเกษียณ

แล้วเธอก็ยังเป็นศิลปินดิจิทัล สร้างงานศิลปะจากโปรแกรม Microsoft Excel

“ฉันเป็นคนชอบทำสิ่งแปลก ๆ ใหม่ ๆ คนอื่นใช้ Microsoft Excel ทำงานธรรมดา ฉันเลยลองเอามาใช้แบบใหม่” คุณยายหมายถึงการวาดภาพด้วยการเติมสีลงในช่องต่าง ๆ ของโปรแกรม Microsoft Excel แล้วก็นำภาพไปใช้เป็นลายเสื้อผ้าและสิ่งของต่าง ๆ ซึ่งเธอได้รับคำชื่นชมอย่างมากจาก ออเดรย์ ถัง อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลของไต้หวัน ตอนที่ทั้งคู่ได้พบกันผ่านหน้าจอในช่วงโควิด-19 

แล้วคุณยายก็ยังได้รับเชิญไปบรรยายและทำสิ่งอื่น ๆ อีกมากมาย เธอเคยให้สัมภาษณ์ว่า “ฉันเดินทางจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่งทุกวัน และแทบไม่เคยเจอสถานที่เดิมหรือผู้คนเดิมซ้ำ 2 ครั้งเลย ทุกวันคือการผจญภัย”

คุณยายถูกเชิญให้บรรยายให้กลุ่มนักธุรกิจ ผู้สูงอายุ และคนทั่วไปฟัง “ถ้าเป็นผู้สูงอายุ ฉันมักจะพูดเรื่องดิจิทัลคืออะไร จำเป็นอย่างไร และในอนาคต AI จะมาแทนที่มนุษย์ ทำอย่างไรเราถึงจะอยู่รอด เราต้องเพิ่มความสามารถในสิ่งที่มีแต่มนุษย์เท่านั้นที่ทำได้”

ทุกวันนี้เวลาหาข้อมูลเธอก็ให้ AI ช่วย เช่น พิมพ์ถามว่า เซมิคอนดักเตอร์คืออะไร ช่วยอธิบายให้คนอายุ 90 เข้าใจหน่อย หรือเพื่อนของเธอทำใจไม่ได้เมื่อสามีเสียชีวิต จึงพิมพ์ถาม Gemini ว่าทำอย่างไรดี

“ฉันไม่รู้ว่าคำตอบคืออะไร แต่เพื่อนฉันประทับใจคำตอบมาก เขาบอกว่าคำตอบของ AI ใจดีกว่าคนอีก” คุณยายมาซาโกะหัวเราะ

04

ตอนนี้สุขภาพของคุณยายมาซาโกะแข็งแรงดีมาก เดินเหินคล่องแคล่ว เดินเร็วกว่าพวกเราเสียอีก จะมีปัญหาบ้างก็แค่เรื่องการได้ยิน เธอต้องใช้เครื่องช่วยฟัง

“อายุ 60 ก็ดี 70 ก็ดี แต่ 80 ปีเป็นอายุที่สมบูรณ์ที่สุด ก่อนหน้านี้เป็นช่วงวัยที่ต้องพยายามฝ่าฟันจนไม่มีเวลามองตัวเอง 80 เพิ่งจะมีโอกาสหันมามองตัวเอง เดือนหน้าฉันจะอายุครบ 90 แล้ว ยังไม่รู้เหมือนกันว่าจะเป็นยังไง”

ตอนนี้คุณยายยังมีไฟเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ตลอดเวลา โดยมีแหล่งของพลังชีวิตคือ “น่าจะเป็นการได้รับการยอมรับ ไปบรรยายที่ไหนก็ได้ยินเสียงปรบมือ คนมาบอกว่าได้รับกำลังใจจากฉัน ก็เลยเป็นกำลังใจให้ฉันเรียนรู้ต่อไป ตอนนี้ฉันยังไม่มีเรื่องที่อยากเรียนรู้เป็นพิเศษนะ แต่เดี๋ยวก็คงมี ถ้ามีจะรีบทำทันทีแน่นอน”

คุณยายบอกว่า เธอเป็นคนตัวเล็ก การแบกของขึ้นบันได เข้าห้องน้ำ หรือแขวนของสูง ๆ บางครั้งก็ทำได้ยาก “อยากให้สังคมช่วยพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวกให้ผู้สูงวัยอยากออกไปข้างนอก ไม่ใช่แค่เรื่องการช่วยทางกายภาพเท่านั้น แต่ยังเป็นเรื่องความปลอดภัยด้วย ซึ่งสิ่งนี้คนที่ได้ประโยชน์จะรวมถึงผู้พิการและคนอีกหลายกลุ่มด้วย

“ฉันเคยไปร่วมงานสัมมนา อาจารย์ท่านหนึ่งบอกว่า คนหนุ่มสาวไม่เข้าใจคนสูงวัย ดังนั้น ฉันอยากให้ผู้สูงวัยพูดความรู้สึก ความคิดเห็นของตัวเองออกมา จะทำให้คนอื่น ๆ เข้าใจคนวัยเรามากขึ้น และจะทำให้เราเข้าใจและยอมรับในสิ่งที่แตกต่างกัน”

05

คุณยายมาซาโกะเคยพูดถึงเรื่องของการอยู่ร่วมกับคนรุ่นใหม่เอาไว้ได้อย่างน่าสนใจ

“ฉันได้ยินมาว่า มีช่างไม้ที่สร้างและซ่อมแซมบ้านได้น้อยลง หากมีการจับคู่ช่างไม้ที่มีทักษะและช่างไม้รุ่นใหม่ให้ทำงานด้วยกัน คนหนุ่มสาวจะได้เรียนรู้จากช่างไม้อาวุโสและแบ่งปันความรู้และประสบการณ์นี้สู่ผู้อื่นได้ หากผู้สูงอายุที่มีทักษะและความรู้ก้าวออกมาและทำงานมากขึ้น ฉันเชื่อว่าทักษะเหล่านี้จะถูกถ่ายทอดไปยังคนรุ่นใหม่

“ยิ่งกว่านั้น คนหนุ่มสาวจะรู้สึกมีพลังเมื่อเห็นคนสูงอายุเคลื่อนไหวร่างกาย คนหนุ่มสาวบางคนกังวลและสงสัยว่า จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อพวกเขาแก่ตัวลงหรือต้องนอนติดเตียงจนทำให้ครอบครัวมีปัญหา พวกเขาจึงไม่อยากแก่และอยากตายตั้งแต่ยังเด็ก แต่เมื่อพวกเขาเห็นคนอย่างฉันที่อายุ 89 ปีแล้ว แต่ยังเดินทางไปทั่วโลกและทำงานอย่างหนัก พวกเขาก็รู้สึกโล่งใจ ทำให้พวกเขาคิดว่าก่อนที่จะกังวลเรื่องการแก่ตัวลง พวกเขาควรมีพลังในการทำงานและใช้ชีวิตในปัจจุบันให้มากขึ้นก่อน

“ด้วยเหตุนี้ ฉันหวังว่าผู้สูงอายุในโลกจะไม่พูดว่า ‘ฉันแก่เกินไป’ แต่ให้พวกเขาเผชิญความท้าทายใหม่ ๆ โดยไม่ต้องกลัวความล้มเหลว การล้มเหลวจะไม่สร้างความลำบากให้กับใคร และแม้ว่าจะล้มเหลว พวกเขาก็จะยังคงมีประสบการณ์ในการมองไปสู่โลกใหม่ มีหลายสิ่งที่คุณเรียนรู้ได้จากความล้มเหลว ความล้มเหลวเป็นปุ๋ยที่ช่วยให้ดอกไม้บาน ในอดีตอายุขัยของผู้คนคือ 50 ปี แต่ในปัจจุบันอายุขัยของคนเราเป็น 100 ปีได้ ดังนั้น ฉันอยากให้ผู้คนมองข้ามอายุขัยของตนเองและใช้ชีวิตอย่างอิสระ”

06

คุณยายแนะนำว่า ถ้าอยากมีอายุยืนยาวเหมือนคุณยาย ควรจะ

“ไม่เครียด ฉันเป็นคนไม่คิดอะไร ไม่เครียด ถ้าพรุ่งนี้ตายก็ไม่เป็นไร ความคิดนี้ช่วยได้มาก”

แล้วคุณยายอยากมีอายุถึงเท่าไหร่

“เราไม่ควรคิดว่า อายุเท่าไหร่ อยากให้เลิกสนใจคำว่าอายุไปเลย อยากทำอะไรก็ทำ เลิกสนใจอายุ เพศ เชื้อชาติด้วย ถ้าอยากทำอะไรก็ทำ”